Genel Kültür Notları (18)

G

KÂĞIT PARA
     Para icat edilmeden önce, deniz kabuğundan kıymetli metallere kadar çeşitli mallar değişim aracı olarak kullanılmıştır. Tarihi kayıtlara göre M.Ö. 118 yılında Çinliler, deri para kullanmışlardır. İlk kâğıt para ise M.S. 806 yılında yine Çin’de ortaya çıkmıştır.
     Batıda ise ilk kâğıt paralar, 1690’lı yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nde Massachusetts Hükümeti, İngiltere’de ise ‘Goldsmiths’ler tarafından kullanıldı ve dolaşıma çıkarıldı. 1694 yılında da İngiliz Merkez Bankası ve daha sonra diğer ülke merkez bankalarının kurulması ile de yaygınlaştı.
     Osmanlı’ya bakıldığında ise ilk banknotlar, Abdülmecit tarafından 1840 yılında ‘Kaime-i Nakdiye-i Mutebere’ adıyla, bugünkü dille ‘Para Yerine Geçen Kâğıt’ olarak basıldı. Bu bir anlamda para olmaktan çok, faiz getirili borç senedi veya hazine bonosu niteliğinde olmak üzere çıkarıldı.
     Bir devletin egemenlik ve bağımsızlık sembolü olması nedeniyle, Türkiye Büyük Millet Meclisi de, 30 Aralık 1925 tarihinde ilk Türk banknotlarının bastırılmasına karar verdi.

MADENİ PARA
     Tarihteki ilk madeni para basımının M.Ö. 7’nci yüzyılda Anadolu’da Lidyalı’lar tarafından yapıldığı bilinmektedir. Tarihteki ilk madeni para olma özelliği taşıyan Lidya parası, darp suretiyle basılmıştır. Sabit bir alt kalıp üzerine konan madeni pula hareketli bir üst kalıp yerleştirerek, çekiçle vurmak suretiyle darp gerçekleştirilmiştir.
     Tarihteki ilk madeni para basım yerinin Anadolu olması, özellikle uygarlık gelişiminin göstergesi olarak oldukça önemlidir. Dünyanın ilk büyük darphanesi ise, Fatih Sultan Mehmet Tarafından İstanbul Simkeşhane’de kurulmuştur.
     Cumhuriyet döneminin ilk madeni parası, 1924 yılında çıkarılan 10 ve 5 kuruşluklar ile 100 para (2,5 kuruş) idi. Harf Devrimi daha yapılmadığından yazı ve rakamlar Arap harfleriyle basılmıştı.
     Cumhuriyet döneminin ortası delik ilk madeni parası ise 1947 yılında piyasaya çıkarıldı. Pirinçten yapılan bu paralar, 1 kuruş değerindeydi.
     Cumhuriyet döneminin ilk madeni paraları 3 Ağustos 1924 tarihinde basılmaya başlanmış ve gereksinimler doğrultusunda yıllar yılı sürerek günümüze kadar gelmiştir.

HATIRA PARASI
     Hatıra para basımı, tarihsel gelişim itibariyle madeni para basımından sonra başlamış, onun bir devamı olarak gelişimini sürdürmüş ve 18’inci yüzyıl sonunda nümismatik bilim dalının kurulmasıyla da bağımsız bir para alanı haline gelmiştir.
     Tarihteki ilk bilinen hatıra parası, eski Yunan’da Perslere karşı kazanılan zafer anısına M.Ö. 479 yılında tedavül parası olan gümüş Atina Tetradrahmisi’nin arka yüzündeki desenin değiştirilmesi ve söz konusu paranın çapının büyütülmesi ile basılan Atina Dekadrahmisi’dir.

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz