JET LAG SENDROMU

J

     Çağımızın modern nakil aracı olan jet yolcu uçakları ile kısa zamanda uzun mesafeler alınmaya başlanınca, yolcunun yaşadığı ülkenin coğrafi saatine adapte olan içsel-biolojik saati, gidilen ülkenin coğrafi saatine, gece-gündüz farklılığı nedeniyle uyuma-uyanma, yemek ve çalışma saatlerine uyum sağlamakta zorlanır hale geldi. Jet lag sendromu denilen bu uyumsuzluk; uzun uçuşlar sonrası ortaya çıkan uykusuzluk, yorgunluk, iştahsızlık, hazımsızlık, bağırsak bozukluğu, zihinsel ve fiziksel performans kaybı, zaman ve mesafe algısı bozukluğu, reaksiyon zamanı uzaması, yargı ve hafıza kusurları, bulanık görme, vücut ağrıları, terleme gibi belirtilerin başlıca kaynağı oldu.
     Bu durum doğu-batı veya batı-doğu yönündeki, 5’ten fazla zaman dilimi süren uçuşlarda görülebilmektedir. Dünya 360 boylama bölümlenmiştir. Her 15 boylam 1 saatte geçilir ve buna 1 zaman dilimi denir. Dünya çevresinde 24 zaman dilimi vardır. Doğudan batıya olan uçuşlarda gün uzar, batıdan doğuya doğru olan uçuşlarda ise gün kısalır ve bu belirtilerin şiddeti batı-doğu yönünde daha fazla olup uzun süre devam eder. Kuzey-güney ve güney-kuzey yönündeki uçuşlarda zaman dilimi geçilmediği için saat, gece ve gündüz farkı olmaması nedeniyle jet lag görülmez.
     Bu belirtiler genel olarak geçilen zaman dilimi/saat kadar gün devam eder ve en az istirahat süresi geçilen zaman diliminin 8 katı saattir. Bir başka deyişle 6 saat uçulmuşsa 6×8=48 saat istirahat gerekir. Uçuştan önceki günlerde uyuma-uyanma ve yemek zamanları, gidilecek ülkenin zamanlarına göre planlanabilir.
     Ayrıca doğuya doğru uçuşlarda gün kısaldığı için periyot kısaltıcı ilaçlar (Melatonin, Nomifensine, Chlordiazopoxide), batıya doğru uçuşlarda ise gün uzadığı için periyot genişletici ilaçlar (Amfetamin, Ethyl alcohol, Theophyline, Lithium) verilebilir.
     Jet lag’ı yenmek ve yeni zaman dilimlerine girişte vücudu zinde tutmak için çeşitli egzersizler yapılabilir. Amaç, uçuş esnasında kan dolaşımını hızlandırmak, eklemleri gevşetmek ve zihinsel aktiviteyi arttırmaktır.

(Uçuş Hekimi Dr. Aytaç Altuner)

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz