Evliyalar Diyarı – TİLLO
Evliyalar Diyarı – TİLLO

Evliyalar Diyarı – TİLLO

     Ülkemizin her köşesi ayrı bir uygarlığın izlerini taşıyor. Anadolu tarih kokuyor ama biz bunun değerini bilmiyoruz. Gidip görmeyi bırak, doğru dürüst sahip bile çıkamıyoruz. Yok olup gitmelerini seyrediyoruz. Bunun en canlı örneklerinden biri de Güneydoğu Anadolu’daki Aydınlar ilçesinde yaşanıyor.
     Aydınlar, eski adıyla Tillo, Siirt’in bir ilçesi. Kent merkezine uzaklığı 9 kilometre. Süryani dilinde “Yüksek ruhlar”, Arapça’da ise “Yüksek yer” anlamını taşıyor.
     İlçenin en belirgin özelliği, tarih zenginliği. Gerçekten de birçok uygarlığa beşik olan Tillo’dan kimler gelip, geçmemiş ki?
     Hıristiyanlık, daha sonraları da İslamiyet dönemlerinde kültürel merkez olarak bilinen Tillo’nun kendi adıyla parası dahi olmuş. M.Ö. 2000 yılı başlarından itibaren Samiler, Babil ve Asurlar bölge üzerinde hâkimiyetlerini sürdürmüşler. Sonradan Urartu Krallığı’na geçen bu topraklar, M.Ö. 7’nci yüzyılda Medler, 6’ncı yüzyılda Perslerin olmuş. Perslere bağlı olan İran asıllı Ermeni Devleti etkisinde de kalan topraklar, M.S. 7’nci yüzyılda İran İmparatorluğu’nu ortadan kaldıran Araplara geçince bölge, El Cezire eyaletine bağlanmış. Alparslan’ın Anadolu’ya girişinden sonra ise Selçukluların hâkimiyetine girmiş.
     Tillo’nun tarihi geçmişi bununla da bitmiyor. 12. yüzyılda Moğol akınları sonrasında İlhanlılar, Timurlar, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve Safevilerin yönetimlerinde kalmış. 1514 yılında kazanılan Çaldıran Zaferi’nden sonra Osmanlı Devleti’nin toprakları arasına girmiş. 1884 yılında da, Bitlis eyaletine bağlanmış.
     Cumhuriyet döneminde Aydınlar adıyla bucak iken, 3467 sayılı yasayla 18 Mayıs 1990 tarihinde ilçe olmuş. Bugün yaşayan nüfusu 3.900 civarında.
     Tillo’da 40 bin evliyanın mezarı olduğu söyleniyor. Doğal olarak da ilçenin yerlisi olan herkes şeyh torunu. İşte böyle bir yer Tillo…
     Tarih zenginliğine gelince; bir yanda Osmanlı’nın izleri, Selçukluların damgası, öte yanda Arap esintileri. Her sokakta ayrı bir uygarlık kalıntısı. Tillo’da 25 türbe bulunuyor. Bunların başında da İsmail Fakirullah Hz. Ve İbrahim Hakkı Hz.’ne ait olanı geliyor.
     İbrahim Hakkı Hazretleri; 1703 yılında Erzurum’a bağlı Hasankale ilçesinde doğmuş, 1780 yılında 77 yaşında Tillo’da vefat etmiş. Türbesi bir büyük ve iki küçük kubbenin örttüğü 2 oda ve 1 hol ile bir kuleden ibaret. Türbenin asıl özelliği; Tillo’nun 3-4 kilometre doğusundaki bir tepe üzerine yapılmış duvardaki –öyle bir duvar ki taşlar üst üste yığma, alçı, çimento, çamur hak getire– pencereden her yıl gece ve gündüzün eşit olduğu 21 Mart ve 23 Eylül günleri doğan güneş ışınlarının yansımaları, o günler, türbe tamamıyla gölgede kalırken, duvar ve kule pencerelerinde yansıyan ışık, hocası İsmail Fakirullah’a ait sandukanın baş tarafını aydınlatıyor. Restorasyon sırasında bu ışık düzeni bozulmuş, ancak seneler sonra yeniden düzen tutturularak ışık olayı 23 Eylül 2018 ve 21 Mart 2019 tarihlerinde izlenmiştir. Muhteşem bir olay!..
     Bu düşünce, Sadettin Toprak Hocaefendi’ye ait eve girildiğinde had safhaya ulaşıyor. Hocaefendi, İbrahim Hakkı Hazretleri’nin torunlarından. Evinin bir odasını müze haline getirmiş. İbrahim Hakkı’nın kullandığı kozmografya aletleri, haritalar, güneş sistemiyle ilgili tahta küreler, el yazması çok değerli kitaplarla düşünüre ait çeşitli eşyalar bu odada sergileniyor.
     İsmail Fakirullah Hazretleri’ne ait cübbe, tespih, divitlik, asa iç içe duruyor. İbrahim Hakkı Hazretleri’nin kendi eliyle yazdığı “Marifetname” adlı eserin orijinali de burada. İnsanın gördüklerine inanası gelmiyor. Allahtan Sadettin Hocaefendi bütün bu eserleri zamanında korumaya almış. Yoksa eserler, onun bunun elinde çarçur olup gidecek!
     Tillo, mutlaka gidip görülmesi gereken yerlerden biri…


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir