İstihbarat Notları (Tarihsel Süreç)
İstihbarat Notları (Tarihsel Süreç)

İstihbarat Notları (Tarihsel Süreç)

Uzun Tarihin Kısa Özeti (1)
* İnsanlık tarihi ile başlayan şiddet
* Siyasal-toplumsal örgütlenme ile başlayan siyasal şiddet
* Çeşitli grupların yönetimlere başkaldırısı, dinî fanatizm, ekonomik amaçlar ve bu kapsamda terörizm literatürüne sokulanlardan bazıları:
                Roma’ya karşı Sicarii’ler (M.Ö. 70)
                Hasan Sabbah ve Haşhaşinler (M.S. 1000)
                Japon Wakolar (1600)
                Hindistan’da Thuggees (13-19.yy.)
                Çin’de Red Spear (1900-1960)
Uzun Tarihin Kısa Özeti (2)
* Fransız İhtilali sonrası terör rejimi (1793-1794)
* “… Halk hükümetinin barış zamanı temel gücü faziletse, devrim zamanı fazilet ve terördür. Terörsüz fazilet güçsüzdür. Erdemsiz terör ise felakettir. Terör, hızlı, şiddetli ve katı bir adalettir. Bu nedenle erdemin hâkim kılınmasıdır…” (Robespierre)
* Terör bu dönemde olumlu bir kavramdı. Kısa sürede olumsuz nitelik kazanmaya başladı, İngiltere’ye geçti, sanayi devrimi-işçi hareketleri ile etkileşti. Kavramın olumsuz anlamı hâkim olmaya başladı. Anarşizm döneminde Avrupa’da bir kesimde “terör” övgü almaya devam etti.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (3) – Anarşizm ve Terörün Altın Devri (1800’ler)
* Fransız Devrimi sonrası başlayan terör dönemi 19. yüzyıldaki Anarşizm dalgasından ivme alarak altın devrini yaşadı.
* Anarşist Dalga’da üç önemli etken: (1) 1798-1900’lerin başındaki Avrupa Düzeni, (2) Teknoloji, (3) Doktrin.
* Avrupa Düzeni: Yüksek beklentiler-despot rejimler, kapitalizmin yükselişi-eşitsizlik.
* Teknolojinin gelişmeye başlamasıyla birlikte iletişim hızlandı. Küreselleşme ve “dünyanın giderek küçülme” evresi bu dönem içerisinde başladı. Propagandanın etkisi arttı, dinamit, bomba vs. imali kolaylaştı.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (4) – Anarşizm ve Terörün Altın Devri (1800’ler)
* Aydınlanma Dönemi, Fransız Devrimi, Sanayi Devrimi, küreselleşme etkileşimi ile anarşizm doktrin olarak yükseldi.
* Romantizmin etkisi: Romantizm, insanın yaratma özgürlüğü önündeki her şeye karşı durur, “en iyi kural, kuralsızlıktır” söylemini kabul eder.
* Anarşizm kurulu olan tüm değer, varlık ve kurumları hedef aldı. Devleti, hükümeti, aileyi, özel mülkiyeti, dini, yasaları, düzeni bela olarak niteledi; bireylerin özgürleştirilmesini temel aldı ve otoriteyi yok etmeyi hedefledi.
* Bu dönemin fikir adamları: Michail Bakunin, Johan Caspar Schmidt, Pierre Joseph Proudhon, Peter Kropotkin ve Sergei Nechaev’dir.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (5) – Anarşizm ve Terörün Altın Devri (1800’ler)
* Anarşistler arasında çok sayıda örgütün en etkilisi, Rusya’da ortaya çıkan Narodnoya Volya’dır. Bu örgütün eylemsellik anlamında günümüzdeki terör örgütleri üzerinde etkisi olduğu kabul edilir. Narodnoya Volya miting, toplantı gibi masum faaliyetlerin aptalca olduğu düşüncesiyle bombalama, suikast vb. eylemleri tercih etmiştir.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (6) – Anarşizm ve Terörün Altın Devri (1800’ler)
* Bu dönem içerisinde anarşizm, kısmen meşru bir hareket olarak görülür, teröristler kendileri ile terörist oldukları için gurur duyarlar. Eylemi yapanlar kendilerini gizleme ihtiyacı hissetmezler.
* Rusya’da Narodnoya Volya mensubu olan Vera Zasulich bir Rus polisini yaralaması neticesinde mahkemeye çıkar. Mahkeme Zasulich’in eylemi terör amaçlı işlemesi nedeniyle meşru sayarak ceza vermez.
* Anarşistler, toplumun bazı kesimlerinden, özellikle ezilenlerden saygı görürler. Bir nevi Robin Hood muamelesi yapılır.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (7) – Anarşizm ve Terörün Altın Devri (1800’ler)
* Anarşizmin, siyasal şiddetin ve terörizmin literatürüne önemli katkıları vardır.
* Eylemle Propaganda; İtalyan anarşist Errico Malatesta tarafından geliştirildi. Daha sonra Sol-Devrimci örgütlerin literatürüne Silahlı Propaganda olarak geçti. Sonraki dönemde Ölümle Propaganda’ya dönüştü.
* Şiddetin şiddet üretmesi: Şiddet sarmalı ile düzeni yıkmak demektir.
* Alman anarşist Johann Most, “The Science of Revolutionary Warfare: a manual of instruction in the use and preparation of Nitro-Glycerine, Dynamite, Gun Cotton, Fulminating Mercury, Bombs, Fuses, Poisons, etc. etc.” isimli kitabı yazdı.
* Sergey Nacheyev: Devrim Dini, Devrimci İçin Program
Uzun Tarihin Kısa Özeti (8) – Sol Dalga
* Marksizm-Leninizm’de terörizmin yeri tartışmalı bir konudur. Literatürde bireysel-kitlesel siyasal şiddet ve terörizm ayrımı yapılmakta ve kitlesel olana yer verildiği görülmektedir.
* Marx ve Engels, devrimci kalkışmadan ziyade kapitalizmin iç çelişkilerinin kendini yıkacağı tezine sahiptir. Anarşistleri takdir ederken yöntemlerin işe yaramadığını düşünmektedirler. Her ikisi Bakunin ile çatışma halindedir. Ancak Marx, kitlesel isyanın bir yol olduğunu düşünür.
* Lenin de terör konusunda net değildir. Bireysel terörü onaylamazken kitlesel ve halk adına teröre ve şiddete sıcak bakmaktadır.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (9) – Sol Dalga
* Avrupa’da ve Amerika’da anarşizmin, hâkim olduğu yıllarda Marksizm-Leninizm ile etkileşimi söz konusudur.
* Anarşistlerin bir kısmı aynı zamanda devrimcilerdir. 1871 Paris Komünü direnişi, sonrasında Avrupa’ya yayılan olaylar, 1900’lerin başından itibaren Bolşevik hareketi anarşizm ile sol dalgayı bazı alanlarda iç içe geçirmiştir.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (10) – Anti-Kolonyal Dalga
* 1. Dünya Savaşı sonrası ortaya çıkan ulus-devlet ve milliyetçilik akımları terörizm tarihinde milliyetçi ayaklanmaları ve Anti-Kolonyal Dalgayı başlatır.
* Bu dönemde büyük imparatorluklar içerisinde bulunan halklar isyanlara başlar.
* Osmanlı Devleti’nden ayrılmak isteyen Ermeniler tarafından kurulan örgütler, İngiliz İmparatorluğuna karşı Asya’da ve Uzak-Doğu’da kurulanlar bazı örneklerdir.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (11) – Anti-Kolonyal Dalga
* Anti-Kolonyal Dalga’da Marksist-Leninist devrim (sol dalga) ile milliyetçilik (sağ dalga) etkileşim halindedir.
* Örgütler eylemlerinin sansasyonelliğini arttırmak için ufak çapta ancak etkili eylem stratejisini bu dönem içerisinde kazanmıştır.
* Eylemler özellikle isyan edilen devletin bölgedeki görevlilerine karşı düzenlenir ve gizlilik içerisinde yapılır.
* Eylem yapılacak zaman, mekân ve kişi konusunda seçici davranılır.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (12) – Anti-Kolonyal Dalga
* Örgütlerin meşruiyeti yüksektir. Bağımsızlık için savaşan örgütler, destekleyenler açısından, ulusal kurtuluş savaşçıları, özgürlük savaşçıları ve gerillalardır. Desteklemeyenler tarafından ise eşkıyalar, çeteler, anarşistler, terör örgütleri olarak adlandırılır.
* Silahlı örgütler, vur-kaç taktiğini kullanarak gerilla mücadelesine bu dönemde başlarlar. Bu nedenle yapılan eylemlerin uygulanması açısından gizlilik büyük önem taşımaya başlar.
* Anti-Kolonyal Dalga, 1970’lere kadar devam eder. İçerisinde sağ dalgayı ve sol dalgayı, karşı terör gruplarını barındırır. Siyasal şiddet ve terörün en başarılı olduğu ve amacına ulaştığı dalga olarak görülebilir.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (13) – Anti-Kolonyal Dalga
* Bu dalgada bombalama eylemlerinin önemi artmaya devam eder. Gandi Hindistan’da bağımsızlık mücadelesi yapan örgütlerin şiddet eylemlerine karşı çıkar. Bombalı eylemleri, Bombaya Tapınma (The Cult of Bomb) makalesiyle eleştirir. Shiv Charan Vohra, Bombanın Felsefesi (The Phiosophy of Bomb) ile cevap verir ve daha fazla taraftar bulur.
* Literatüre çok sayıda kavram ve yayın girer: Mao, Gerilla Savaşı; Giap, Halk Savaşı-Halk Ordusu; Che Guevara, Gerilla Savaşı.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (14) – Yeni Sol Dalga
* 2. Dünya Savaşı sonrası kurulan yeni uluslararası sistemde eşitsizlikler devam eder. Soğuk Savaş’ın amansız mücadelesinde taraflar vekâlet savaşları yürütürler ve bunlar yeni sol dalga ile iç içe girer. Devlet destekli terör, sağ terör, yeşil kuşak projeleri bu dönemde daha fazla yer bulur.
* Küba’da devrim yoluyla Sosyalizm kurulması, Fransa’nın ardından ABD’nin Vietnam’ı işgali Yeni Sol Dalga’yı tetikler. İşgallerin başarısızlığı iki kutuplu dünya düzeninde alternatif fikir akımı olan sol için farklı bir umut ışığı olarak algılanır ve sol ideolojiyi benimseyen örgütlerin kurulmasını teşvik eder.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (15) – Yeni Sol Dalga
* Tarihe “68 Hareketi” olarak geçen Fransa’daki öğrenci hareketleri de bu gelişimin devamını sağlar.
* Anarşist Dalga’da terör örgütleri tüm kurulu düzenleri yok etmeyi amaçlamıştır. Anti Kolonyal Dalga ise terö8rizme siyasi bir boyut kazandırdı ve milliyetçi/ayrılıkçı unsur devreye girdi. Yeni Sol Dalga, ideolojinin terör üzerinde en etkin olduğu dönem olarak karşımıza çıkar.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (16) – Yeni Sol Dalga
* Bu dönem içerisinde de dünyanın farklı köşelerinde birçok terör örgütü kuruldu.
* Japonya’da Japon Kızıl Ordusu, Almanya’da RAF (Baader-Meinhof Grubu), İtalya’da Kızıl Tugaylar bu örgütlere bazı örneklerdir.
* En çok dikkat çeken ve bu dalganın kaderini belirleyen örgüt ise Filistin Kurtuluş Örgütü’dür.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (17) – Yeni Sol Dalga
* Yaptığı eylemlerin sansasyonel olması ve Lübnan’daki kamplarının diğer örgütler tarafından eğitim amaçlı kullanılması FKÖ’nün idol haline gelmesinin önemli sebepleridir.
* Türkiye’de de o dönem faaliyet yürüten ve sonrasında neredeyse tüm sol fraksiyonların temelini oluşturan THKP-C vb. örgütler FKÖ’ye ait kamplarda eğitim aldılar. PKK-FKÖ etkileşimi de PKK’nın kuruluş yıllarında ileri düzeydeydi.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (18) – Yeni Sol Dalga
* Yeni Sol Dalga ile birlikte terörizmin uluslararası boyutu daha fazla ön plana çıkar.
* Uçak kaçırma, rehine alma türü eylemlerin genellikle uluslararası arenada gerçekleşmesi, terör örgütlerinin birbirleri arasındaki dayanışma bu dönemde terörün uluslararası boyutunun yansımalarıdır.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (19) – Yeni Sol Dalga
* Yeni Sol Dalga siyasal şiddet-devrim ve terörizm literatürüne önemli katkılar yapmıştır.
* Öncelikle terör büyük ölçüde kentleşmiştir. Şehir gerillası kavramı ortaya çıkmıştır. Carlos Marighella tarafından kaleme alınan Şehir Gerillasının El Kitabı isimli kitap dikkate değerdir.
* Dünyadaki örgütler bu eserden ilham almışlardır. Günümüzde PKK tarafından şehir merkezlerinde eylemselliği arttırmak amacıyla yürütülen eğitim faaliyetleri ve neticesinde ortaya konan pratikler de bu kaynaktan esinlenir.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (20) – Dini Dalga
* İsrail-Filistin çatışmasının çözülememesi ve ağır sonuçları, İslam’a dayalı rejimlerin yozlaşması, 1979 İran Devrimi ve Sovyetlerin Afganistan’ı işgal etmesi, kurulu uluslararası düzenin yarattığı eşitsizlikler, İslam’ın Sovyetlere karşı çevreleme stratejisinde kullanılması dünyada yeni bir terör dalgasının doğmasın9a neden olur: Dini Dalga.
* Özellikle İslam toplumlarının bazı kesimlerince İran Devrimi bir umut ışığı olarak algılanır.
* Bunun yanında, Sovyetlerin Afganistan’da başarısız olmaları bu umut ışığını daha da güçlendirir.
* Bu gelişmeler kendilerine dini referans alan terör örgütlerinin ortaya çıkmasına neden olur.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (21) – Dini Dalga
* Dini Dalga’da sadece İslamcı terör yoktur. Diğer dinler adına faaliyet gösterdiğini iddia eden terör örgütleri de ortaya çıkar.
* Japonya’da Arm Shrinkyo, Hindistan’da Sih’ler tarafından kurulan örgütler, Uganda’da Tanrının Direnişi Örgütü. Yahudi örgütler ve Amerika’da ortaya çıkan din eksenli örgütler vardır.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (22) – Dini Dalga
* Dini Dalga’yı öncekilerden ayıran bir özellik de hedef kitlesinin oldukça geniş olmasıdır.
* Diğer dalgalarda terör örgütleri daha spesifik hedeflere sahiptiler. Ancak bu dönemde terör örgütleri tüm dünya genelinde çok geniş bir hedef kitlesine ulaşmayı amaçlar.
* Cihad, Batı düzeninin yıkılması, Şeriat düzeni-Halifelik kurulması ana temalar olarak öne çıkar.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (23) – Dini Dalga
* Küreselleşmenin ve terörizmin uluslararası boyutunun geçmişten beri kazandığı ivme bu durumda etkin faktördür.
* Böylece terör örgütlerinin eylem alanı dünya çapında genişler ve doğal olarak etkileri de bu boyutta büyür.
* Bunun zirveye ulaştığı nokta ise 11 Eylül 2001 yılında El-Kaide’nin ABD’de İkiz Kuleler’e düzenlediği saldırılar olur.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (24) – Dini Dalga
* Terör örgütleri daha geniş bir alana yayılır ve örgütsel yapılarında değişiklik ortaya çıkar.
* Katı bir hiyerarşik yapılanmadan ziyade küçük ve nispeten bağımsız hücrelerden oluşan “ağ/network” yapılanması haline gelirler. Sonuç, eylemsizlikte artıştır.
* Bu dönemin dikkat çekici bir özelliği de intihar eylemlerinin ortaya çıkmasıdır. (Kendini öldürerek propaganda)
* İntihar eylemlerinin bu dönemde ortaya çıkmasının en büyük etkenlerden birisinin de dini retorik olduğu söylenebilir. Dini retorik medeniyetler çatışmasına dönüşmeye başlar.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (25) – Dini Dalga
* Her tür el yapımı patlayıcılar ucuz ve basit bir vasıtanın ötesinde, doktrin haline gelir.
* Diaspora etkileşimi,
* Homegrown terörizm,
* Uyuyan hücreler,
* Yalnız kurt olgusu,
* Yabancı terörist savaşçılar öne çıkar.
Uzun Tarihin Kısa Özeti (26) – Yeni Dalga
* Nükleer terörizm,
* Biyolojik ve kimyasal terör,
* Siber terör,
* Terör ve organize suç şebekeleri etkileşimi,
* Devlet terörü,
* Hibrid savaş ve terörizm, üzerinde gelişmektedir.

(Gelecek yazı: Teori, Kuram, Hipotez)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir