Gizli Servisler (Rus Gizli Servisleri-2)

G

Rus İstihbaratının Kökenleri
* Rusya’da istihbarat servisleri köklü bir geçmişe sahiptir. Kökeni Çarlık dönemine kadar uzanan teşkilatın en güçlü olduğu dönem Sovyet rejimi dönemidir.
* Çarlık’tan Sovyet rejimine ve Sovyet sonrası döneme geçiş süreçlerinde istihbarat servislerinin yasal ve kurumsal yapısında önemli değişiklikler olmuştur.
* Sovyet sonrası dönemde bağımsızlıklarını kazanan devletlerin istihbarat birimleri de KGB’den kopma ve yeniden yapılanma süreçlerine girmişlerdir.
* Bağımsız cumhuriyetlerin bazıları tamamen yeni yapılanmaya giderken, bazıları eski istihbarat birimini yeni adlarla örgütlemiş ama özünü korumuşlardır.
* Rus istihbarat servislerinin tarihi incelendiğinde karşımıza çok sayıda servis çıkmakla beraber bunların genel itibariyle aynı kaynaktan geldiği ve her birinin bir önceki kurumsal hafızayı devam ettirdiği söylenebilir.
* Opriçnina (1565), Okhrana (1881), Çeka (1917), GRU (1922), OGRU (1924), NKVD (1934), NKGB (1941), MGB (1946), MVD (1953), KGB (1954), MSB (1991), AFB (1991), MB (1992), FSK (1993) ve FSB (1995) değişik dönemlerde görev yapmış Rus gizli servisleridir.
OPRİÇNİNA
* Rus Çarı IV. Ivan (Korkunç Ivan) 1565’te Opriçnina örgütünü kurdu. Hem polis örgütü hem de idari bir örgüt olan Opriçnina’nın üyeleri mutlak yetkiye sahiplerdi. Örgütün görevleri:
* Büyük toprak sahiplerini dize getirmek
* Çar’ın halk üzerindeki baskı ve kontrolünü hissettirmekti.
* Opriçnik adı verilen askerler siyah elbise giyer ve eğerlerinde süpürge ve kesik köpek başı bulundururlardı. Böylelikle, devlete karşı yapılacak ihaneti silip süpürmekte köpek kadar sadık olduklarını sembolize ederlerdi.
* XVIII.yy başında bu örgütün varlığı hala devam etmekle beraber daha çok toplum ahlakına yönelik görevleri amaç edinmişti. Örneğin gençlerin, evli kadınların ahlakını gözetecek, halkı eğitecek, herkesi bir meslek sahibi olmaya zorlayacaktı. Görevleri arasında aşırı ev masraflarını yasaklamak bile vardı!
* Rusya’ya gezi amaçlı gelen her yabancının yanına birini vermek geleneği Opriçnina ile başlar. Yabancıları bir casus (Pristav) adım adım izler, onları sürekli gözetim altında tutardı. Sonraları Rus polisi yurt dışındaki yurttaşlarını gözaltında tutmak için, yabancı ülkelere ajan yollama alışkanlığını da edindi.
XVII.yy’da  devlet idaresi prikazlar (bakanlıklar) şeklinde örgütlenmişti.
* XVII.yy’ın ikinci yarısında oluşturulan Gizli Prikaz’ın başlıca görevi boyarların (aristokratların), devlet kurumlarının faaliyetlerini izlemekti. Sadece iç değil aynı zamanda dış istihbarat da Gizli Prikaz’ın önemli faaliyetleri arasında yer almaktaydı.
* Çar I. Petro döneminde daha da geliştirilen Gizli Prikaz’ın en önemli faaliyet alanı, Çar’a karşı girişilecek isyanlar ve siyasi suçlar ilgiliydi.
* Petro’dan sonra 1718’de Gizli Büro kurulmuş, buradaki sorgulamalara da Çar’ın başkanlık etmesi âdeti uzun süre uygulanmıştır.
* 1730’larda Gizli Büro ve Prikaz birleştirilerek tek bir teşkilâta, Gizli Arama Bürosu’na dönüştürülmüştür.

(Gelecek yazı: Rus Gizli Servisleri-3)

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz