İstihbarat Notları (Türk Dış Politikası-2)
İstihbarat Notları (Türk Dış Politikası-2)

İstihbarat Notları (Türk Dış Politikası-2)

1923-1939 Dönemi Türk Dış Politikası
* Bu dönem Türk Dış Politikası, Lozan’dan kalan sorunların çözümlenmesine ve Lozan’da alınan kararların uygulanmasına yönelik olmuştur.
* Komşularla ilişkileri normalleştirmek, yakınlaştırmak çabası hâkimdir.
* İçeride ve dışarıda barışı sağlamak temel ilke olmuştur.
Türkiye-Yunanistan İlişkileri
* Türkiye ile Yunanistan arasında mübadeleden kaynaklanan anlaşmazlıklar, 10 Haziran 1930 tarihli antlaşmanın imzalanmasıyla çözümlendi. Batı Trakya’daki Türklerle İstanbul’daki Rumlar yerleşik sayılacaktı. Mübadele edilenlerin malları, terk ettikleri ülkenin hükümetlerine geçecekti.
* Venizelos’un Türkiye ziyareti.
* 1934 Balkan Antantı.
* 1954 Kıbrıs Sorunu, ilişkilerdeki yakınlaşmayı değiştirdi.
Türkiye-İngiltere İlişkileri
* Türk Hükümeti, 5 Haziran 1926 tarihinde İngiltere ile Ankara Antlaşması’nı imzaladı.
* Ankara Antlaşması’na göre Musul bölgesi İngiliz mandasındaki Irak’a bırakıldı. Böylece Türk-Irak sınırı bugünkü şeklini aldı.
* Bu antlaşma ile Türkiye 25 yıl boyunca Musul petrol gelirlerinin % 10’una sahip olacaktı.
* Türkiye bu % 10’luk hisseyi 1930 yılına kadar 4 yıl süre ile aldı, 1930’da dünyada etkili olan ekonomik bunalım nedeniyle, geri kalan 21 yıllık hissesini 500.000 İngiliz Sterlini karşılığında İngiltere’ye bıraktı.
Türkiye-SSCB İlişkileri
* Kurtuluş Savaşı sırasında başlayan yakınlaşma devam ediyordu.
* 17 Aralık 1925’te Türk-Sovyet Dostluk ve Tarafsızlık Antlaşması imzalandı. Bu antlaşma, 1945 yılında Sovyetler Birliği tarafından feshedilinceye kadar yürürlükte kaldı.
* Antlaşmaya göre; taraflardan biri saldırıya uğrarsa diğeri tarafsız kalacak, iki taraf birbirine saldırmayacak ve birbirleri aleyhindeki ittifaklara veya siyasal anlaşmazlıklara katılmayacaklardı.
Türkiye-Fransa İlişkileri
* Hatay Sorunu: 20 Ekim 1921 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması ile Misak-ı Millî sınırları içinde olan İskenderun ve Antakya, Türkiye sınırları dışında Fransız mandası altındaki Suriye sınırları içinde kalmıştı.
* Fransa, Suriye ve Lübnan üzerindeki manda yönetimini kaldırarak bu iki ülkeye bağımsızlık vermeyi kabul etti (1936).
* Fransa Suriye’den çekilince İskenderun ve Antakya Suriye yönetimine girmiş oluyordu. Bu yeni durum Türkiye’de kaygı uyandırmaya başladı.
* Hatay, yapılan referandum sonucu Türkiye’ye katıldı (30 Haziran 1939).
* Ve Türkiye 1932’de Milletler Cemiyeti’ne katıldı.
* Borçlar plana bağlandı (1933).
Balkan Antantı
* Balkanları ele geçirmek isteyen İtalya ve Almanya karşı…
* 9 Şubat 1934’te, Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya’nın katılımıyla Balkan Antantı imzalandı.
* Bu antlaşmaya katılan devletler, sınırlarını karşılıklı güvenceye almış oluyorlardı.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi
* Lozan Konferansı’nda imzalanan Boğazlar Sözleşmesi, Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliğini sınırlandırmaktaydı.
* 20 Temmuz 1936’da Boğazlar Sözleşmesi kabul edildi.
* Sözleşme; Türkiye, İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliği, Japonya, Yugoslavya, Yunanistan ve Bulgaristan devletleri arasında imzalandı. 1938’de sözleşmeye İtalya da katıldı.
Montrö’de Alınan Kararlara Göre
* Lozan Antlaşması’ndaki Boğazların silahsızlandırılması hükmü kaldırılacak,
* Türkiye’nin Boğazlar üzerindeki egemenliği tam olarak sağlanacak,
* Ticaret gemilerinin geçişi serbest bırakılacak, savaş gemilerinin geçişine ise sınırlamalar getirilecek,
* Savaş dönemlerinde savaş gemilerinin geçişi, Türkiye savaşta ise Türkiye’nin iradesine bırakılacak, Türkiye savaşa katılmamışsa Boğazlar savaşan tarafların gemilerine kapatılacaktı.
* Sözleşme, yirmi yıllığına imzalanmasına rağmen taraf ülkeler itiraz etmedikleri için bugün de geçerliliğini aynen korumaktadır.
Sadabad Paktı
* Orta-Doğu’da ortak bir savunma sistemi kurulması teklifi, ilk kez İran’dan geldi. Bu teklif üzerine 8 Temmuz 1937 tarihinde Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında Sadabad Paktı imzalandı.
* Böylece Orta-Doğu’da ilk kez dört devlet bir saldırmazlık ve işbirliği antlaşması imzalamış oluyordu.
* Sadabad Paktı’na göre taraflar, birbirlerinin sınırlarına saygı gösterecek ve aralarındaki ilişkileri geliştirecekti.

(Gelecek Yazı: İkinci Dünya Savaşı ve Türk Dış Politikası)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir