İstihbarat Notları (Tarihsel Süreçte Türk Dış Politikası-10)
İstihbarat Notları (Tarihsel Süreçte Türk Dış Politikası-10)

İstihbarat Notları (Tarihsel Süreçte Türk Dış Politikası-10)

     1980-1990 Özal’lı Yıllar
     Dönemin dış politikasında üç temel öğe etkili oldu:
* Uluslar arası ortam (Küreselleşme)
* 12 Eylül
* Turgut Özal
– 1983-1990 (Özal’ın 7 yıllık başbakanlık dönemi)
– 1990-93 (Ölümüne kadar Cumhurbaşkanlığı)
– ANAP’ın 7 yıllık iktidarı döneminde sekiz dışişleri bakanı değişti. (Bunların altısı istifa etti)
* 12 Eylül döneminde artan baskılar, insan hakları ihlalleri, demokratik ortamdan uzaklaşılması, Türkiye’yi Avrupa’dan da uzaklaştırdı.
* Bu durum Türkiye’nin ABD’ye gittikçe yanaşmasına neden oldu.
* Özal bir ülkeyle ticari ilişki kurulursa o ülkeyle dış politika sorunlarının da çözüleceğini düşündü, ama Yunanistan ve Ortadoğu gibi kemikleşmiş sorunların bu yolla çözülemeyeceğini de gördü.
* Özal kimi zaman dışişleri bakanlarını devre dışı bıraktı.
* Kimi zaman Türk Dış Politikası’nın 75 yıldır denenmiş çizgisinden saptı.
* Özal, Ortadoğu pastasından pay almak için savaşa girilmesi gerektiğini savundu ve böylece Türk Dış Politikası’nın iki temel prensibinden biri olan “statükoculuğa” ciddi darbe vurdu.
* Cumhurbaşkanı olduktan sonra da, Akbulut hükümeti döneminde dış politikaya müdahalelerini sürdürdü.
* Dönemin önemli özelliği, bir önceki dönemin tersine, yeniden ABD’ye teslim bir tutum sergilendi.
* Bu durum dış politikasında görülen diğer bir unsur ilişkilerin “çeşitlendirilmesi” oldu.
* Türkiye bu dönemde İslam ülkeleriyle de ilişkilerini geliştirdi. Ticaret pazarını çeşitlendirdi. Fakat bu durum, Türkiye’nin özerk dış politikasından değil, mecburiyetten doğdu.
* 1970’lerin ortasından itibaren petrol fiyatlarının sürekli tırmanması ve dış kaynak bulmada artan zorluklar, Türkiye’yi petrol üreten ülkelerle ikili ticareti geliştirmeye sevk etti.
* Ayrıca 1974 Kıbrıs çıkartması sonrası ABD’nin silah ambargosu uygulaması nedeniyle Türkiye’nin savunma araç ve gereçlerini başka ülkelerden temin yoluna gitmesi de bu dönemde İslam ülkeleriyle ilişkilerin gelişmesinin diğer bir nedenidir.
* Ayrıca yeni pazara ihtiyaç duyulması da İslam ülkeleriyle ilişkilerin gelişmesine neden olan etkenlerdir.
* 12 Eylül’ün getirdiği yalnızlık ve Türk-İslam sentezi de bu ülkelerle ilişki kurulmasının diğer bir nedeni olarak gösterilebilir.
* Bu dönemin önemli gelişmelerinden biri de Ermeni sorununda silah bırakılması, onun yerine çok daha etkili olacak olan Ermeni tasarısı.
* Kürt sorununda ise tam tersine daha çok silaha başvuruldu.
     1980-1990 Döneminde ABD İle İlişkiler
* 1979 zorlu yıl ABD için (Afganistan işgali, İran İslam Cumhuriyeti)
* Bu ortamda Türkiye, Ortadoğu bölgesine komşuluğu kadar güçlü askeri kapasitesi ile de dikkatleri üzerine çekti.
* Yeşil kuşak-Ilımlı İslam Projesi-Türk İslam Sentezi
* 24 Ocak kararları; tüm bunlar ABD politikalarıyla uyumlu.
* Rogers Planı: Türkiye’nin 1974 Kıbrıs harekâtına başlamasıyla birlikte NATO’nun bunu önyelemediğini öne süren Yunanistan ittifakın askeri kanadından çekilmişti ama üyeliği devam ediyordu. Kenan Evren, Rogers Planı ile Yunanistan’ın NATO’nun askeri kanadına dönüşünü karşılıksız ve ödün almadan onay verdi.
* Çevik Kuvvet: SSCB’yi çevreleme politikasının askeri ayağı Çevik Kuvvet’tir. 1980’de Florida’da 200.000 kişilik bir Çevik Kuvvet üssü oluşturuldu.
* Ortadoğu ve Kafkasya’ya yakın bölgelerde de yeni üsler arayışındaydı. Ayrıca teçhizat depolama ve lojistik destek sağlama amaçlı tesisler kurulmasını, mevcutların da modernize edilmesini talep ediyordu.
* 1982 Mutabakat Muhtırası
* Bu çerçevede; Türkiye’de 10 havaalanının modernize edilmesi ve Muş ve Batman’da 2 yeni havalananının inşa edilmesini öngörüyordu.
* Uzun menzilli bombardıman uçaklarıyla kargo uçaklarının iniş kalkışına olanak sağlayacak şekilde hazırlanan bu havaalanları ABD’nin Basra Körfezi’ne ulaşmasını çok kolaylaştıracaktı ve SSCB’ye karşı büyük avantaj elde edecekti.

(Gelecek yazı: Tarihsel Süreçte Türk Dış Politikası-11)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir