Gizli Servisler (İran Gizli Servisleri-3)
Gizli Servisler (İran Gizli Servisleri-3)

Gizli Servisler (İran Gizli Servisleri-3)

     İran İstihbarat Teşkilâtı
     Dinî Lider’e Bağlı Olarak:
* İçişleri Bakanlığı
– Millî Soruşturmalar Kurumu
– İntizam Kuvvetler Komutanlığı
– Pasdaran İşleri Ofisi
* Millî Güvenlik Yüksek Konseyi
-İstihbarat ve Güvenlik Bakanlığı
                – Savama
                – Millî İstihbarat Komitesi
                – Politik ve İdeolojik Şube
                – Güvenlik ve İstihbarat Şubesi
                – Eğitim ve İdeolojik Öğretim Şubesi
                – Yabancı Diplomatları İzleme Şubesi
– Devrim Muhafızları Silahlı Kuvvetler Komutanlığı
                – Kudüs Kuvvetleri

     İran istihbarat teşkilâtı, bölgede istihbarat açısından en büyük iki aktör olan CIA ve MOSSAD’ı bile tedirgin etmektedir.
     Bu sebeple, hem bölge ülkelerinin istihbarat teşkilâtlarını uyarmak, hem de İran’a ‘’sizi takip ediyoruz, faaliyetlerinizden de haberimiz var’’ mesajı vermek için zaman zaman  ABD’li yetkililer basına çeşitli demeçler vermektedirler.
     Örneğin; 2012 yılı Aralık ayında Pentagon, İran İstihbarat Teşkilatı’nı Ortadoğu’nun en güçlü servisi olarak tanımlarken, İran’ın aktif 30 bin istihbarat personeli olduğunu söylüyordu.
     İran çok eski bir tarihe ve kültürel mirasa, köklü bir devlet geleneğine sahiptir.
     İşte bu mirasın gereği olarak İran, en eski dönemlerinden beri istihbarata çok büyük önem vermiş, tarihten gelen bu geleneksel yapılar gelişerek 1957 senesine kadar devam etmiştir.
     1957 senesinde, Şah Muhammed Rıza, Batılı istihbarat örgütlerinin (CIA ve MOSSAD) desteğiyle SAVAK ismiyle batılı anlamda modern bir istihbarat teşkilâtı kurmuştur. SAVAK; Ülke istihbarat ve emniyet örgütü olarak tanımlanmaktadır.
     Şah bu teşkilâtı, komşu ülkeler ve  kendi ilgi sahasındaki devletlerden istihbarat elde etmek için kullanmıştır.
     Ancak esas itibariyle; başta yurt dışında okuyan öğrenciler olmak üzere yurt dışındaki İranlıları takip etmek, ayrıca içerde ve dışarıda bulunan muhaliflerini etkisiz hale getirmek için de kullanmıştır.
     SAVAK; bu faaliyetlerinden dolayı doğal olarak, tüm rejim muhalifi örgütlerin nefretini üzerinde toplamıştır.
     Şah’ı devirerek iktidarı ele geçiren Humeyni, ilk iş olarak SAVAK’ı lağv etmiştir.
     SAVAK hakkında duyulan nefret ve endişe o kadar büyüktü ki; servisin ileri gelenleri yargılanarak idam edilmiş, yüksek rütbeli SAVAK ajanları 1979-81 yılları arasında neredeyse tamamen ortadan kaldırılmıştır.
     Şah’ın istihbarat teşkilâtını ortadan kaldıran molla rejimi bu sefer benzer amaçlarla yeni bir istihbarat teşkilâtı olan SAVAMA’yı kurmuştur.
     Bu teşkilât kurulurken, eski teşkilâtın alt seviye elemanlarının çoğu kullanılmaya devam edilmiş, ancak bunların başına rejime bağlı yeni kişiler getirilmiştir.
     İran’da tek istihbarat teşkilâtı SAVAK ve onun yerine kurulan SAVAMA değildi. Başta silahlı kuvvetler olmak üzere başka bazı teşkilâtlar da vardı.
     Bunlar da yeni rejim anlayışına göre yeniden yapılanmış, ayrıca yeni rejimin kurduğu bazı askeri ve güvenlik gruplarının da istihbarat teşkilâtları oluşturulmuştur.
     Bu tür yeni teşkilâtların en önemlisi Devrim Muhafızları’dır.
     Benzerleri diğer Ortadoğu ülkelerinde bulunan bu yeni yapı, klasik silahlı kuvvetlerin yanında oluşturulmuş bir ordu gibi teşkil edilmiştir.
     Bu teşkilâtta, özellikle rejime fanatiklik derecesinde bağlı personel  istihdam edilmektedir.
     Rejimin ve uygulanan gayri nizami harekâtların etkili gücü olarak faaliyet gösteren bu bir nevi ikinci ordu, barış zamanında kendinden beklenen görevi başarıyla yapmaktadır. Ancak, konvansiyonel bir savaşta emir komuta birliği ve İran’ın başarı olasılığı ne olacaktır?
     Bu ordu, ulaştığı personel sayısı ve etki gücü ile düzenli orduyu gölgede bırakır duruma gelmiştir.
     Bu karmaşık ve çok başlı yapı istihbarat faaliyetlerinde verimsizliğe ve kargaşaya sebep olmaktadır.
     1984’te Muhammed Reyşehri’nin başkanlığında, ülkedeki güvenlik ve istihbarat birimleri örgütlenerek Vezaret-i Ettela’at Ve Amniyet-i Kisvar-VEVAK (İstihbarat ve Güvenlik Bakanlığı) altında birleştirilmiştir.
     Geniş bütçesi ve devasa örgütlenmesiyle VEVAK, İran yönetimindeki en güçlü bakanlıklardan birisi haline gelmiştir.
     Bu bakanlık, Dini Lider  Hamaney’in Velayet-i Fakih Örgütü’nün rehberliğinde faaliyet göstermektedir.

(Gelecek yazı: İran Gizli Servisleri-4)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir