İstihbarat Notları (Avrupa Siyasi Tarihi-1)

İ

     Felsefi Altyapı ve Uygulamaya Yansıyanlar:
* 17. yy Avrupası – Gelişmeye duyulan inanç
* İnsan hayatının koşullarında iyileşme
* Klasik (ancient) X modern çekişmesinin doğması: Yunan ve Roma medeniyetinin üstünlüğü X Bilime, sanata, edebiyata vurgu üzerinden modernin övülmesi
* Her yeni eklenenin eskisinden daha iyi olduğu fikrine kayış
* Tanrının sadece evrenin varoluş nedeni olduğuna inanılması
* Bireysel gelişimin sosyal kurumlar üzerinden olduğunun düşünülmesi – Bireysel değer vurgusu
     Aydınlanmacı Mutlakiyet (Enlightened Despotism):
* Tahta, krala yüklenen kutsal haklar ve işlevlerin aşınması
* Otoriteye devletin mülkiyet hakkının verilmemesi
* Hanedan üyeliğinden gelen kalıtsal haklardan uzaklaşma
* Otoritenin, topluma sağladığı yarar üzerinden meşruluk kazanması
* Seküler nitelik
* Dinde tolerans
* Rasyonel ve reformist nitelik
     Fransız Devrimi (1789-1799) ve Devrimin Üç Dönemi:
* 1789-1794 dönemi:
– Radikalleşme;
– Anayasal monarşi;
– Ayrıcalıkların kaldırılması;
– Ruhban sınıfının örgütlenmesinin kaldırılması; Anayasacılar-Cumhuriyetçiler-Jakobenler;
– Monarşiyle mücadele ve Cumhuriyetin ilanı
* 1794-1804 dönemi:
– Yavaşlayan devrim;
– İstikrarsız yürütme;
– Direktuvarlığın oluşması;
– Meclisin bastırılması;
– Konsüllüğün oluşumu;
– İmparatorluğa geçiş
* 1804-1815 dönemi:
– Napoleon Bonaparte ile İmparatorluk dönemi;
– İmparatora endeksli devrimciliğe geçiş;
– İstikrar;
– Devrimci savaşlar ve işgaller dönemi;
– Askeri ihtiyaçlara öncelik verilmesi;
     Devrimde Siyasi Kulüpler:
* Anayasacılar: Kont Honore de Mirabeau+General Lafayette; Amaç monarşinin yıkılışını geciktirmek
* Anayasal monarşicilikten Cumhuriyetçiliğe: Jirondenler
* Cumhuriyetçiler: Jakoben öncülüğü; Maximilien Robespierre; sınırsız demokrasi; devrimci diktatörlük; şiddet yanlılığı
     İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi (1789):
Madde I: İnsanlar, özgür ve eşit haklarla doğar ve yaşarlar. Sosyal farklılıklar ancak kamu yararına dayandırılabilir.
Madde II: Bütün siyasal birliğin amacı, insanın doğal ve daimi haklarını korumaktır. Bu haklar, özgürlük, mülkiyet, güvenlik ve baskıya karşı direnme haklarıdır.
Madde III: Egemenlik ilkesi esas olarak ulustadır. Hiçbir kuruluş veya hiçbir birey açıkça ulustan kaynaklanmayan bir yetkiyi kullanamaz.
Madde IV: Özgürlük, başkasına zarar vermeyecek her şeyi yapabilmeyi kapsar. Böylece her kişinin doğal haklarının kullanımı, toplumun diğer üyelerinin aynı haklardan yararlanmalarını sağlayan sınırlar dışında hiçbir sınıra sahip değildir. Bu sınırlar ise ancak yasa ile belirlenebilir.
Madde V: Yasa haklı olarak ancak toplum için zararlı eylemleri yasaklayabilir. Yasanın yasaklamadığı bir şey engellenemez ve hiç kimse yasanın gerektirmediği bir şeyi yapmaya zorlanamaz.
Madde VI: Yasa, genel iradenin ifadesidir. Tüm yurttaşların gerek bireysel olarak, gerekse temsilcileri aracılığı ile yasanın oluşturulmasına katılma hakları vardır. Yasa herkesi aynı şekilde korumalı veya cezalandırmalıdır. Yasa önünde eşit olan tüm yurttaşlar, kapasitelerine göre ve erdemleri ile yetenekleri dışında hiçbir ayrım gözetmeksizin her türlü kamu görevi, rütbe ve makamlarına eşit olarak kabul edilirler.
Madde VII: Yasanın belirlediği durumlarda ve yasanın öngördüğü şekiller dışında hiçbir kişi suçlanamaz, tutuklanamaz veya alıkonamaz. Keyfi emirleri teşvik edenler, keyfi emirler verenler, bunları uygulayanlar ya da uygulatanlar cezalandırılır. Ancak yasaya uygun olarak yakalanan, yasaya uymaya çağrılan her yurttaş anında itaat etmelidir, direnirse suçlu olur.
Madde VIII: Yasa ancak açık ve zorunlu olarak gerekliliği beliren cezaları koymalıdır ve bir kimse ancak suçun işlenmesinden önce kabul ve ilan edilmiş olan ve usulüne göre uygulanan bir yasa gereğince cezalandırılabilir.
Madde IX: Her insan suçlu olduğuna karar verilinceye kadar masum sayılacağından, tutuklanmasının zorunlu olduğuna karar verildiğinde, yakalanması için zorunlu olmayan her türlü sert davranış yasa tarafından ağır biçimde cezalandırılmalıdır.
Madde X: Hiç kimse inançları nedeniyle, bunlar dini nitelikteki inançlar olsa bile, bu inançların açıklanması, yasayla kurulan kamu düzenizi bozsa da tedirgin edilmemelidir.
Madde XI: Düşüncelerin ve inançların serbest iletimi, insanın en değerli haklarındandır. Bu nedenle her yurttaş serbestçe konuşabilir, yazabilir ve yayınlayabilir, ancak bu özgürlüğün yasada belirlenen kötüye kullanılması hallerinden sorumlu olur.
Madde XII: İnsan ve yurttaş haklarının güvenliği bir kamu gücünü gerektirir, bu nedenle bu güç herkesin yararı için kurulmuştur, yoksa bu gücün emanet edildiği kişilerin özel çıkarları için kurulmamıştır.
Madde XIII: Kamu gücünün devamını sağlamak ve idarenin masraflarını karşılamak için herkesin vergi vermesi kaçınılmazdır. Vergi, tüm yurttaşlar arasında olanakları oranında eşit olarak dağıtılır.
Madde XIV: Tüm yurttaşların bizzat ya da temsilcileri aracılığı ile verginin gerekliliğini belirlemeye, vergilemeyi serbestçe kabul etmeye, vergi gelirlerinin kullanılmasını gözlemeye ve verginin miktarını, matrahını, tahakkuk biçim ve süresini belirlemeye hakkı vardır.
Madde XV: Toplumun tüm kamu görevlilerinden görevleriyle ilgili olarak hesap sorma hakkı vardır.
Madde XVI: Hakların güven altına alınmadığı, kuvvetler ayrılığının yapılmadığı bir toplumda Anayasa yoktur.
Madde XVII: Mülkiyet dokunulmaz ve kutsal bir hak olduğu için yasa ile belirlenen kamu ihtiyacı açıkça gerekmedikçe ve adil ve peşin bir tazminat ödenmedikçe kimse bu haktan yoksun bırakılamaz.
     Fransa’ya Tepki: Alman Milliyetçiliği:
* Özgürlük Savaşı (1809): Alman politizasyonu
* Kıtasal sisteme, Fransız üreticilerin yararına kullanıldığı gerekçesiyle tepki
* İngiltere’ye karşı kullanılma hissinin yaygınlaşması
* Alman milliyetçiliği=Fransız İmparatorluğu’nun ‘zorlayıcı uluslararasıcılığına’ direnç
* Fransa merkezli uluslararası sisteme karşı Fransız karşıtı milliyetçilik
* Napolyon sistemine yönelik otoriterlik karşıtlığı
* Fransız medeniyetinin üstünlüğüne karşıtlık
* Romantizm
     Viyana Kongresi (1814-1815):
* Napolyon savaşlarının ardından Avrupa haritasının yeniden çizimi
* Savaş öncesi koşullara (statükoya) dönüş = I. Paris Anlaşması: Fransa’nın 1792 sınırlarına dönüşü
* Norveç-İsveç; Belçika-Hollanda tek krallık altında birleşme
* Fransa, Portekiz ve İspanya’nın bugünkü sınırlara ulaşması
* İtalya ve Almanya’da küçük devlet ve prensliklere bölünme

(Gelecek yazı: Avrupa Siyasi Tarihi-2)

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz