İstihbarat Notları (Avrupa Siyasi Tarihi-3)

İ

     Birinci Dünya Savaşı – Blok Çatışması Dönemi (1905-1911)
* Fransız İhtilali’nden Dünya Savaşı’na
* Sanayileşme+Sömürgecilik+Kıtalar arası mücadele ve çatışma alanları
* Balkan Savaşları
* Avusturya’dan Sırbistan+Rusya+Fransa’ya savaş ilanı
* Almanya’dan Rusya+Fransa’ya savaş ilanı
* İngiltere’den Almanya’ya savaş ilanı (‘değerli yalnızlığın’ sonu)
* Var olan iki kamp: Üçlü İttifak x Üçlü İtilaf rekabeti
* Almanya+Avusturya-Macaristan+İtalya x İngiltere+Fransa+Rusya
* Balkan krizi ile Osmanlı İmparatorluğu’nda çözülme=Bulgarlar, Sırplar, Arnavutlar, Makedonlar
* Rus dış politikasında Uzak-Doğu ilgisinin yeniden Balkanlar’a ve Osmanlı’ya yönelmesi
* Almanya’nın deniz gücü
* ‘Zimmermann Telgrafı’ olayı: ABD’nin savaşa girişi; Monroe Doktrini’nin sonu: “To make the world safe for democracy”
     Savaşın Mağdurları
* Rus Çarlığı
* Avusturya-Macaristan İmparatorluğu
* Alman İmparatorluğu
* Osmanlı İmparatorluğu
* Kapitalizm
     Wilson İlkeleri (8 Ocak 1918)
1-Açık barış anlaşmaları ve gelecekte açık diplomasi
2-Karasuları dışında, savaşta ve barışta, denizlerin mutlak serbestisi
3-Ekonomik engellerin kaldırılması
4-Silahlanmanın azaltılması ve garanti altına alınması
5-Sömürge isteklerinin tarafların istekleri göz önüne alınarak çözümlenmesi
6-Rus topraklarının boşaltılması ve Rusya’nın kendi gelişimini sağlaması için desteklenmesi
7-Belçika’nın bağımsızlığının geri verilmesi
8-Fransız topraklarının boşaltılması
9-İtalya sınırlarının milliyet esasına göre düzeltilmesi
10-Avusturya-Macaristan İmparatorluğu halklarına gelişme imkanları sunulması
11-Romanya, Sırbistan, Karadağ’ın boşaltılması; Balkanların milliyet esasına göre düzenlenmesi
12-Osmanlı İmparatorluğu’nun Türk olan bölgelerinin egemenliğinin sağlanması;  Türk olmayanlara ayrı gelişim imkanı verilmesi; Çanakkale Boğazı’nın uluslararası gemilere açık olması
13-Polonya’nın bağımsız bir devlet olması
14-Bağımsızlıkların ve toprak bütünlüklerinin korunması için bir milletler teşkilatının kurulması
     Paris Barış Antlaşması (1919)
* Ulusal self-determinasyon hakkı
* Milliyetçilik
* Doğu Avrupa’da azınlık sorunu
* Almanya’nın kışkırtılması
* Kırılamayan Alman siyasi ve ekonomik gücü
* ABD’nin izolasyona dönüşü
* Avrupa’da güç dengesi sorunu
* Orta Doğu’da Osmanlı sonrası düzen(sizlik)
* Fransa’nın yükselişi ve aktif dış politika: Almanya’yı çevreleme
     Savaşın Bedeli
* Silah altına alınan 70 milyon erkek
* 700.000 İngiliz askeri; 500.000 İtalyan askeri; 1.1 milyon Avusturya askeri; 1.3 milyon Fransız askeri; 2 milyon Alman askeri öldü.
* Osmanlı, askerlerinin yüzde 30’unu kaybetti
* Sadece ABD en az kaybı verdi: Kaybı, askerlerinin yüzde 5’inin de altında
* Seferberlik hali: Kadın iş gücünde ciddi artış; kadınla ilgili sosyal değişimin başlaması: İngiltere ve ABD’de kadınlara oy hakkının verilmesi
* Avrupa’da moral çöküntüsü=Radikalizm
* 1914’ten önce sermaye ihracatçısı İngiltere, Almanya, Fransa; İthalatçı ABD; Savaştan sonra durumun tam tersi olması
* Avrupa ülkelerinin ABD’ye borçlanması; Tazminatların borç ödemeye yetmemesi; 1920’lerdeki yeni borçlarla yükün artması
* Avrupa’nın gerilemesiyle ABD’nin yeni ekonomik rolü=Borç veren sermaye ihracatçısı=Avrupa bütünleşmesi
* ABD’den Fransa’ya 4.025 milyon dolar;
   ABD’den İngiltere’ye 4.600 milyon dolar;
   ABD’den İtalya’ya 2.042 milyon dolar
* Avrupa’nın zayıflaması=ABD ve Japonya’nın gelişmesi
* Avrupa’dan mal temin edemeyen Avrupa dışı ülkelerin kendi endüstrilerini geliştirmek durumunda kalması (Örneğin; Arjantin ve Brezilya’nın, daha önce İngiltere’den aldığı, makine ve lokomotif parçalarını üretmeye başlaması)
* 19. yy Avrupa üstünlüğünün sona ermesi
* Rusya’nın, rejim değişikliğiyle Avrupa’nın mal ve sermaye müşterisi olmaktan çıkması
* Avrupa’daki liberal demokrasiler karşısına farklı alternatiflerin çıkması= Tepkiler
* Uluslararası ticari ilişkilerin daralması ve “otarşi”ye kayılması
* Ekonomik milliyetçilikten siyasal milliyetçiliğe geçiş
* Otarşi > ekonomik bağımsızlık > ulusal sınırları genişletme > yeni yaşam alanları
     Risklere Karşı Lokarno (1925)
* İki savaş arası dönemin anlaşmalar zinciri
* Almanya + Fransa; Belçika; Polonya; Çekoslovakya
* Fransa + Polonya; Çekoslovakya
* İngiltere’nin, askeri saldırı durumunda Almanya’ya karşı Belçika ve Fransa sınırlarının kendi garantisi altında olduğunu açıklaması (Almanya’nın doğuya değil, batıya yayılma tehdidine karşı)
* Almanya’nın Milletler Cemiyeti’ne katılımı
* Dünya ticaretinde 1910’lardan 1920’lere iki kat artış
* Avrupa’ya yönelik yeni tehdit = Asya’daki anti-emperyalist hareketler

(Gelecek yazı: Avrupa Siyasi Tarihi-4)

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz