İstihbarat Notları (ABD Siyasi Tarihi-5)

İ

     Birinci Dünya Savaşı
* I. Dünya Savaşı ABD tarafından bir Avrupa savaşı olarak görülmektedir ve savaşın başından itibaren tarafsızlık politikası izlemektedir.
* 1916 yılında yeniden ABD Başkanı olarak seçilen Wilson zafersiz bir barış için arabuluculuk yapmaya çalışır.
* ABD için önemli olan ekonomik çıkarlar ve ideolojilerdir.
* Savaşın ilerlemesiyle ABD, itilaf devletlerine yüklü miktarlarda silah ve mühimmat satar; ayrıca, borç para vermeye başlar.
* Almanların artan denizaltı saldırıları sonucu İngiliz yolcu gemisi  Louisiana’ yı 5 Mayıs 1915 yılında batırması sonucu 128 Amerikan vatandaşının hayatını kaybetmesini neden gösteren Başkan Wilson, savaşa girmekten çekinmeyecekleri yönünde sert açıklamalar yapmıştır.
* 1917 yılında Alman Dışişleri’nin Meksika’nın Almanya ve Japonya ile ittifakından söz ettiği Zimmermann telgrafı İngilizler tarafından deşifre edilerek kamu oyuna duyuruldu.
* Amerika’nın güneyde Meksika’dan pasifik üzerinden de Japonya’dan tehdit alması savaştaki tarafsızlığının değişmesine neden oldu.
* ABD Kongresi, Şubat 1917’de Almanya ile diplomatik ilişkilerin askıya alındığını duyurdu.
     Zimmermann’ın Telgrafı
* Birinci Dünya Savaşı’nda, 1916-1917 yılları arasında Almanya Dışişleri Bakanlığı yapmıştır.
* Atlantik’te ticari gemilerinin Almanlar tarafından batırılmasına öfkelenen ABD’nin, İngiltere ve Fransa’nın yanında savaşa katılmasından endişelenen Zimmermann, kendince bir komplo planı yapmıştır.
* Bu plana göre Meksika, Amerika ile savaşa itilecek ve böylece ABD, Avrupa’daki savaşa katılmayacaktır.
* Meksika’daki Alman elçisi aracılığıyla Meksika Cumhurbaşkanı Carranza’ya gönderdiği şifreli bir telgrafta «Meksika’nın yitirmiş olduğu toprakları (Teksas, New Mexico ve Arizona) Amerika’dan geri almasını Almanya’nın anlayışla karşılayacağını duyurdu.
* Ancak bu şifreli mektup İngilizlerin eline geçti ve Başkan Wilson’a iletildi.
* Beş gün sonra ABD, Avrupa’daki savaşta Almanya karşısında yerini aldı.
* Ardından, Başkan Wilson 6 Nisan 1917’de Kongre’den Almanlara karşı savaş kararını çıkartarak resmen savaşa dahil oldu.
* ABD’de seferberlik ilan edildi ve savaş yanlısı propagandalar ile 2 milyon askerden oluşan bir ordu kuruldu.
* Amerika, Fransa’nın 4 yılda harcadığı parayı 1,5 yılda harcadı.
* Başkan Wilson 8 Ocak 1918’de Kongre’ye 14 maddelik bir bildiri sunar.
* Tarihe ‘Wilson İlkeleri’ olarak geçen bildirgede; Avrupa’da barışın temellerini özetle şu şartlara bağlamaktadır.
                – Gizli diplomasinin son bulması
                – Denizlerde ve ticarette tam serbestlik
                – Silahsızlanma
                – Halkların kendi kaderlerini kendilerinin tayin edebilmesi.
* Bu bildiri savaş sırasında çok yankı bulmamıştır.
* 1918 yılının sonlarına doğru savunma durumuna geçen Almanlar, Amerikalıların günde ortalama 10 bin asker ile desteklediği itilaf devletlerine daha fazla dayanamayarak Ekim 1918’de barış görüşmelerini kabul eder ve 11 Kasım 1918 tarihinde savaş resmen Almanya’nın yenilgisi ile sona erer.
* Savaşta yaklaşık 50 bin askerini kaybeden Amerika, 11 Kasım’ı Gaziler günü olarak kutlar. Bu arada, Fransa’nın kaybı ise 1,4 milyondur.
* 1919 yılının Ocak-Haziran aylarında Paris ve Versay’da yapılan barış görüşmelerine Wilson şahsen katılır. Ama hakemliği hiçbir taraf ülkeyi memnun etmez.
* Almanlara yenilerek 1917’de anlaşma imzalayan Rusya bu görüşmelere çağrılmaz.
* Wilson’un genel amacı adil barış anlayışını, kollektif bir güvenlik sistemi olan Milletler Cemiyeti’ne bağlamaktır.
* Milletler Cemiyeti Amerika’da, Avrupa’nın Amerika kıtasına müdahalesi gibi algılanır. ABD, kendisinin Avrupa’daki çatışmalara sürüklenmesini istemez. 1918 yılındaki seçimlerde senatodaki sandalye sayısını arttıran Cumhuriyetçiler, Wilson’un tüm çabalarına rağmen Versay Anlaşmasını Mart 1920’de üçte iki çoğunlukla reddeder.
     Birinci Dünya Savaşıa Sonrası
* Bu durum Fransa’nın, Amerika’nın güvenlik garantisinden uzak kalmasına ve ABD’nin de Milletler Cemiyeti’nin dışında kalmasına neden olur.
* Amerika Mart 1921’de Almanya ile ayrı bir barış anlaşması imzalamıştır.

(Gelecek yazı: İstihbarat Notları (ABD Siyasi Tarihi-6)

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz