Tarihin Bilinmeyenleri (Mesmerizm)

T

     İsmi hipnotizmayla özdeşleştirilmişse de aslında o hiç kimseyi hipnotize etmemiştir. Peki Franz Anton Mesmer böyle bir onuru elde etmek için ne yapmıştır?
     Franz Mesmer bir tür astrolojik psikoterapist ve şifacı karışımıydı. İmparatorluk Ahlak Polisi’nin (evet, böyle bir örgüt vardı) dikkatini çektiğinde Viyana’da çalışıyordu. Birisi, evine kızların girdiğini ve uzun zaman -günlerce, bazen haftalarca- çıkmadıklarını ihbar etmişti. Mesmer, kızların çeşitli sinirsel sorunlardan muzdarip olduklarını ve tedavi için evde kaldıklarını söylüyordu. Kızlara masaj yapmak da tedaviye dahildi. Hımmm…
     Ünlü olmasını sağlayan olay, birkaç günlük ovalanmanın sonunda iyileştiğini söyleyen kör bir kızdı. Ama bu tür şeyler, bugün olduğu gibi 1760’larda da şüpheyle karşılanıyordu. Bu yüzden Viyana tıp çevreleri ona karşı cephe alıp tedavilerini aldatmaca olarak ilan edince, o da soluğu Paris’te aldı.
     Hayvani Çekicilik
     Mesmer, hastalığın vücuttaki blokajlardan kaynaklandığını iddia ediyordu ve bunu gidermenin yöntemini bilen çok az insandan biri kendisiydi. Tüm kainat, “hayvani manyetizma” olarak adlandırdığı, yıldız ve gezegenlerin hareketleri tarafından kontrol edilen, görünmez bir enerjiyle doluydu. Müşterilerini “manyetize ederek” ki, bu onları ovalamak oluyordu, kötü blokajı kaldırıyor ve yaşasın, hasta iyileşiyordu.
     Manyetik Bir Kişilik
     Popülerleştikçe, onu görmek isteyenlerin sayısı artıyordu. Yeteri kadar vakti (ya da eli) yoktu, bu yüzden tüm kalabalığı bir kerede manyetize etmeye başladı. Bu iş için üzerine metal kolların bağlı olduğu tahta bir su haznesi şeklinde bir alet de icat etmişti. Böylece bir grup insan toplanıp metal kolları tutarak manyetizmalarını suya geçiriyordu. Daha sonra Mesmer suyu bir hortumla seyircilerin kalanının üzerine püskürtüyor ve iyileştiklerini söylüyordu. “Ağaçları” bile manyetize ediyordu. Ardından onlara halatlar asıyordu. Hastalar halatlara dokununca mucizevi enerji onlara akıyordu. Mesmer bu enerji akışının telepati, göze görünmeyen şeyleri görmek ve geleceği görmek gibi psişik fenomenleri açıklayabileceği iddiasındaydı.
     Mesmer’in Suyu Isınıyor
     On sekizinci yüzyıl Paris’i, Mesmer’e iyi geldi. Kral XVI. Louis onun en büyük hayranlarından biriydi bir süreliğine. Kral, Mesmer’e bir şartla hayat boyu maaş bağladı: Mesmer çalışmalarını bilimsel araştırmaya açacaktı. Mesmer, “Teşekkür ederim ama hayır!” dedi. Kral, kral olduğundan, Mesmer’in iddialarını araştırmak üzere 1784’te bir kraliyet komisyonu atadı. Komisyon en büyük bilim adamlarını Paris’te bir araya getirdi. Bunlar arasında elektrik uzmanı (ve Amerika’nın Fransa büyükelçisi) Benjamin Franklin; modern kimyanın babası Antoine Lavoisier ve giyotinin mucidi Dr. Joseph Guillotin de vardı.
     Komisyon, Mesmer’in dolandırıcı olduğu sonucuna vardı. Bazı insanlar iyileşmiş görünüyordu ama Mesmer’in bilimsel astrolojisi, ağaçlar, kollar, su tüpleri ve diğer aletlerin bu konudaki katkısı bulu-namıyordu. Hayvani manyetizma bir aldatmacadan ibaretti.
     Mesmer yenildiğini biliyordu. Fransa’yı ve manyetizmacılığı bırakıp Avusturya’ya yerleşti. O emekliliğin tadını çıkarırken Fransızlar, Mesmer’in eski dostları ve düşmanları da dahil bir dolu insanı öldürüyorlardı: Kral Louis, Marie Antoinette ve Lavoiser giyotinle idam edildi.
     “Puysgurize” Edilmek
     Devrimin başladığı 1789’da, Mesmer’in müritlerinden biri olan Marki de Puysgur, Mesmer’in “hayvani manyetizma” yöntemini genç bir delikanlıya uyguluyordu. Marki şaşkınlıkla oğlanın transta olduğunu fark etti: talimat üzerine ayağa kalkıyor, yürüyor, oturuyor ve uyandığında hiçbir şey hatırlamıyordu. İşte bu yüzden hipnotizmayı gerçekten keşfeden Puysgur’dur. Onu hatırlayan, hatta adını telaffuz edebileniniz var mı?
     “Uykunun geldiğini hissediyorsun…”
     Mesmer’in peşinden gittikleri iddiasındaki sahne illüzyonistleri hemen bu yeni numarayı gösterilerine katıverdiler. Hayvani manyetizmanın, bunun dışında tamamen unutulması ve mesmerizm ile hipnozun eşanlamlı hale gelmesi çok şaşırtıcıdır. Yanına çekici bir kadın yardımcı al ve bugün hâlâ popüler olan sahne hipnozculuğunun seleflerinden biri de sen ol!..

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz