Tarihin Bilinmeyenleri (Lale Fırtınası)
Tarihin Bilinmeyenleri (Lale Fırtınası)

Tarihin Bilinmeyenleri (Lale Fırtınası)

     Lale, başarının tadını aldığında… Neyse, durun biraz daha irdeleyelim.
     İnternet’in 90’larda borsadaki hızlı yükselişinin benzersiz olduğunu mu sanıyordunuz? Hiçbir zaman kâr getirmeyen şirketlere yatırımcıların borsada yüksek fiyatlar ödemeleri garip görünse de, “com çılgınlığı” riskli spekülatif yatırımlar tarihinde sadece en son örnektir. Hollandalıların borsadaki çöküşleri hakkında yeni yatırımcılara söyleyecek bir iki çift lafları olsa gerek.
     Ağırlığınca altın değerinde
     Rengârenk laleler herhangi bir çiçek serasından tanesi 2 dolara alınabilir, daha nadir bazı türleri ise belki 10 dolar edebilir. Bu sıradan çiçeğin bir zamanlar altından daha değerli olduğuna ya da on yedinci yüzyılda Hollandalı borsa tüccarlarının lale ticaretine kaptırıp borsanın çökmesine neden olduklarına inanmak zor.
     Saksıdaki cazibe
     Lale çılgınlığı 1600’lerde, lalelerin, özellikle de nadir olanların Hollanda’da statü sembolüne dönüşmesiyle başladı. Zenginler, Amiral Leifken veya Semper Augustus lale çeşitlerini akşam yemeğinde davetlilerine göstererek hava atıyorlardı. Zenginleri taklit eden orta sınıf lale hayranları ise, lale soğanlarını kapışıyordu.
     Londra’da lale soğanı ticareti
     Kısıtlı arza karşılık yüksek talebin neden olduğu fiyat enflasyonu kısa zamanda bir lale borsası oluşturdu. Lale soğanları Amsterdam, Rotterdam, Haarlem, Leyden ve sonunda Paris ve Londra’daki borsalarda listelenmeye başlandı. İlk önceleri, tüccarlar değerli soğanların peşinde koşan Hollanda vatandaşlarıydı; daha sonraları yabancılar da oyuna katıldı. Yatırımcılar lalelerin nadir türleri üzerinde çılgınca spekülasyonlara giriştiler. Lale soğanlarının değeri hızla yükseldi. “Gelecekteki” ürünler bile alınıp satıldı ve tüccarlar lale yetiştirmek için işlerini güçlerini değiştirdiler. 1635’de bir adam tek bir Semper Augustus cinsi lale soğanı için şehir içindeki 5 hektarlık arsasını teklif etti. Spekülatörler soğan alıp satmak için ev ve iş yerlerini ipotek ederken, nadir türleri için 20 bin dolara varan teklifler oluyordu. Nadir bir lale soğanı bir gelin için yeterli bir drahomaydı.
     Köklerine geri dönüyorlar
     Ama 1637’de bir soğan tüccarları konsorsiyumu, soğanlarını her zamanki yüksek fiyatlardan satamayınca piyasa dibe vurdu. Hisse fiyatları düştü. Tüm birikimlerini soğanlara yatıran binlerce Hollandalı tüccar iki ay içinde dilenecek duruma düştüler. Hollandalıların laleyle aşkları azalmaksızın sürdü ama bu çöküş Hollanda ekonomisi üzerinde onlarca yıl hissedilecek derin izler bıraktı.
     Bir vazo dolusu israf
     Borsada İnternet’e yatırım yapanlar kârlarının uçup gitmesini seyrederken düşkün laleyi hatırlayabilir ve biri size riskli bir borsa tüyosu verirse ona bir ahmak olmadığınızı söyleyebilirsiniz. İnternetteki yatırım önerilerine asla kanmayın…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir