Ne Arap’ın Yüzü… (56)

N

     TOPLUMDA PUTPERESTLİK KALINTILARI (2)
     Kötülüğe neden olacağı sanılan kelime ve hareketlerden sakınılmalıdır. Örneğin; bir hastalığı veya sefaleti hatırlamanın, tekrar hastalık veya yoksulluğa neden olacağı inancı yaygındır. Bu itibarla, böylesine hassas konulara değinmemek, hem nezaket ve hem de bir inanç konusudur. Bir örnek vermek gerekirse, bir kişi dizanteriye yakalanmıştır. Bunu çevresine açıklamadan önce, sadece hastalandığını söylemekle yetinir. Eğer hastalığının ismini söylemek zorunda bırakılırsa, o takdirde “sizden uzak olsun, dizanteriye yakalandım” der. Bu söylem şekli, orada bulunanlardan hastalığı uzak tutmak içindir.
     Sadece fena kelimeler kötülüğü çağrıştırmaz. Bazen övgü sözcükleri de aynı işi görebilir. Abartılmış övgünün, laneti üzerine çekeceği endişesi vardır. Bu nedenle, bir kimsenin yakışıklı, sağlıklı olduğu veya mal mülk sahibinin evinin çok güzel olduğu açık açık söylenilmez. Burada duyulan korku, o kimsenin sağlığının kaybolması veya evinin yanması olasılığından kaynaklanan bir korkudur. Nazar değebileceği düşüncesi hâkimdir. Bu yüzden,, “Allah yinfazu/Allah onu korusun” veya “İsm Allah aleyh/Allah’ın ismi üstüne olsun” ibareleri, bu tarz konuşmalar arasında sıkça kullanılır.
     Toplumsal ilişkilerde birtakım hareketlerin uğursuzluk getirme ihtimali vardır. Dolayısıyla, bu gibi davranışlarda her iki taraf da memnun olmalıdır. Somut bir örnekle açıklamak gerekirse;
     Her iki tarafı da memnun eden bir alışveriş, hayra alamettir. Satıcı, malın fiyatında yaptığı bir miktar indirimle memnuniyetini gösterir. Müşteri de, dükkân sahibine karşı duyduğu memnuniyeti, “Allah kapılarını size açsın”, “Allah kazancınızı artırsın” gibi sözlerle ifade eder.
     Aslında tüccar, satış anında daima yüksek fiyat istemek alışkanlığındadır ve talep ettiği rakam da çok yüksektir. Pazarlık sonucu uygulanan fiyat indiriminin özellikle o müşteri için yapılmış olduğu kanısı uyandırıldığından, alıcı şahıs bu iyiliğinden dolayı dükkân sahibine dua eder.

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz