Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (9)

R

001. The Cairo Trilogy (al-Thulathiyya)/Kahire Üçlemesi
        Necib Mahfuz (Mısır, 1956-1957)
        Bu üçleme, Mısır yaşamını anlatan birkaç Arap romanından biridir. Arap dünyası dışındaki dillere çevrilmiş evrensel çağdaş Arap hikâyeciliğinin babası olarak kabul edilen romancı, 1988 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanmıştır. Yirminci yüzyılın başlarından, Ortadoğu’da kritik bir dönüm noktası olan 1952 Mısır Devrimi’ne kadar, önemi ve etkisi tartışılmayan liderlik konumunu muhafaza etmiştir.
        1917-1944 yılları arasında, Kahire’deki bir ailenin üç kuşak yaşam hikâyesi, 1950 yılının canlı politik ortamının arka planına yansıtılır. Arka planda; 1882 yılından beri Mısır’da sömürgeci İngilizlerin işgaliyle başlayan baskıcı rejim, Birinci Dünya Savaşı sırasındaki enflasyon ve köylülerin üzerine çöken açlık, 1919 bağımsızlık isyanı ve İngiliz kontrolünün sürekli komünist ve Müslüman saldırıları için sarf ettiği yanlış sözler yer alır.
        Romanın birinci bölümü, Kahireli aile hakkındadır ve tam bir Müslüman görüntüsü sergiler. Başka hiçbir sorun, Gezinti Sarayı’nın içine bu kadar işlememiştir; kocalarının zulmüne uğrayan kadınlar, sakatlanan ama tedavi edilmeyenler, kocaların birden fazla eş almaya yetenekli ve istekli olmaları, dışlanmış eşler, eşlerin evi terk etmeye zorlanmaları, dışarı atılmalar, çocukların evliliklerinin kontrol altında tutulması vs. Modern dünya, 1919 isyanı sırasında ailenin büyük oğlunun ölümü ile etkisini göstermeye başlayacaktır.
        Romanın ikinci bölümü Arzunun Sarayı’nda gerçekleşir; Darvinizm gibi modern düşünceler, aileye, üniversite eğitimi gören ikinci oğul Kamal tarafından tanıtılır. Şeker Caddesi, romanın üçüncü bölümünün geçtiği yerdir. Evdeki kadınların, üçüncü nesil erkeklerin yanında eğitimli halleri artık hikâyeye hâkim olmuştur. Bu bölümde Mahfuz, Arap dünyasının çoğunda mevcut olan ideolojilerin arasındaki rekabeti anlatır, düşüncelerini açıklar. Bunlar arasında; sömürgecilik, komünizm, sosyalizm, aşırı Müslümancılık, köktendincilik ve rasyonalizm sayılabilir.
        Mahfuz burada, Arap okuyucular için, sürekli yarış içinde olan iç siyasi akımların devrimden önceki ve sonraki görüntüsünü dile getirmiştir. Batı kültürünün ve sömürgeleşme faaliyetlerinin hızla ilerlemesi, Batı’nın askeri gücünü yerleştirme çabaları Mahfuz’da yeniden hayal kırıklığı yaratmış, ancak İsrail ile mücadeleye son verilmesinin Arap yaşamına olan etkisi, dönemin olumlu gelişmelerinden biri olmuştur. Daha da önemlisi, Assuan Barajı’nın sonunda tamamlanmış olması, eski Müslüman gelenekleri üzerinde modernizmin şekillenmeye başlaması, cinsiyet ayrılıklarının ortadan kalkarak yeni nesillere yol açmasıdır. Kahire’de yaşayan insanların, böylesine zengin ve değişken doku içinde gerilim yüklenmelerini doğal karşılamak gerekir. Bu süreç için bir başka Arap romanı, dönemin gerilimlerini açıkça dile getirmiştir. Arap dünyası üzerinde Mahfuz’un çalışmalarının, özellikle de Kahire Üçlemesi’nin toplumun algılama gücü bakımından acımasız ama somut etkisi vardır. Mahfuz, 1994 yılında aşırı İslamcı bir grup tarafından saldırıya uğramış, kaçırılmak istenmiş ve boynundan bıçaklanmıştır.
        Kahire Üçlemesi’nin, sadece Mısır için değil Batı dünyası için de, ilk kez Arap toplumunun sesini duyurması bakımından önemi büyüktür. Daha önce dünya sadece “Arap Geceleri”ni biliyordu; Mısır, Nasır’ın uluslararası siyaset sahnesine katılmasıyla birlikte yükselişe geçti. Okuyucu da, Sultan’ın gizemli harem hayatından sıyrıldı ve Mahfuz’un gerçekçi tespitleri sayesinde, orta sınıf aile yaşantısından yirminci yüzyıl ev ve alışveriş ortamına atlamış oldu.
        Ek Kaynaklar:
* Roger Allen, The Arabic Novel: An Historical and Critical Introduction
    (Syracuse, NY: Syracuse University Press, 1995)
* Andre Raymond, Cairo
     (Cambridge: Harvard University Press, 2000)
* Sasson Somekh, The Changing Rhythm: A Study of Najib Mahfuz’s Novels
     (Leiden: Brill, 1973)

(Yazanlar: Claudia Durst Johnson & Vernon Johnson-Çeviren: D.Yılmaz Tekin)

Yazar hakkında

Yorum Ekle

Yazan: Yılmaz