Tarihin İlk’leri (12)

T

İlk Anestezi
     Bir ameliyat sırasında hastanın uyutulması, ilk kez 30 Mart 1842 günü, ABD’nin Jefferson kentinde uygulandı. Dr. Crwford Long, “James Venable” adlı öğrenciyi, boynundaki kisti almadan önce eterle uyuttu. Dünyadaki bu ilk anestezi uygulaması için James Venable’ın ameliyat ücretinin dışında fazladan 2 dolar 25 sent ödemesi gerekti. Dr. Long, kapalı bir toplum olan Jefferson halkına, eteri ilk tanıtan bir bilim adamı olmuştu. Gençler, bu maddeye büyük ilgi gösterdiler ve ebeveynlerinin bilgisi dışında, birbirlerine küçük şakalar yapmak için Dr. Long’dan kendilerine bir miktar eter vermesini istediler. Gençlerin bu isteğini kıramayan Dr. Long, bir rastlantı sonucu, aşırı miktarda koklandığı zaman, eterin kişiyi hiçbir şey duyumsamayacak hale getirdiğini gördü. Bunun üzerine, James Venable’a yapacağı ameliyatta bu harika ilaçtan yararlanmaya karar verdi ve sonuç çok başarılı oldu. Daha sonra, dokuz başka ameliyatta da bu yöntemi kullandı. Bunlardan birinde, bir zenci çocuğun parmağını kesti. Ne var ki, onun tıp biliminde yeni çığırlar açan bu çalışmaları, Jefferson kentinin son derece tutucu olan halkını rahatsız etti. Kendisini “büyücülükle” suçlayan yaşlı Jeffersonlular, çalışmalarına derhal son vermediği takdirde, linç edileceğini söylediler. Dr. Long, çaresiz anestezi bilimine büyük katkılar sağlayabilecek araştırmalarına son verdi. Onun tıp bilimine yaptığı önemli katkı da, Georgia Eyaleti Tıp Derneği tarafından yapılan bir araştırma sonucu, 1852 yılında gün ışığına çıkarılıncaya kadar gizli kaldı.
Savaşta Kullanılan İlk Motorlu Cankurtaran
     Motorlu ambulansların bir savaşta ilk kez kullanılmaları, Türk-İtalyan Savaşı’na rastlar. Haziran 1912 günü Zanzur çarpışmaları sırasında İtalyanlar, 10 adet ambulans kullandılar. O gün, bu 10 cankurtaran 70 yaralı İtalyanı Gargares’teki Sahra Hastanesi’ne kaldırırken, 40 ölüyü de mezarlığa götürdü.
Anestezi İle İlk Diş Çekim
     Anestezi uygulayarak ilk diş çeken kişi, ABD’nin Conaecticut eyaletinde, Hartford kenti doktorlarından John M. Riggs’dir. Riggs’e bu yöntemi öneren meslektaşı, Dr. Horace Wells, 11 Aralık 1844 günü, gezginci bir tiyatronun şovmeni tarafından bulunan güldürücü gazın (diazot monoksit) ağrı kesici bir etki yaptığını fark etti. Grander Colton adlı şovmen, bulduğu gazın bu özelliğini bilmiyor, ondan yalnızca numaralan sırasında insanları güldürebilmek için yararlanıyordu. Dr. Riggs, meslektaşı Dr, Weils’in önerisiyle, bu gazdan yararlanarak, sağlam bir dişi hiç acı duyurmadan çekti. Bu buluştan son derece keyiflenen Dr. Welis, “diş çekiminde yeni bir ufkun açıldığını” duyurdu. Ancak, Dr. Wells’in o gün bilmediği bir şey vardı. Diazot monoksidin etkin ve güvenli bir biçimde anestezik olarak kullanılabilmesi için oksijenle karıştırılması gerekirdi. Bu bilgiden habersiz olan Dr. Wells, kahkaha gazını ağrı kesici olarak kullanarak 40 diş çekti.Bunlardan yarısı başarıyla sonuçlandı. Ama, bir keresinde hastalarından biri ölümün eşiğinden dönünce, denemelerine derhal son verdi. Bu arada, Dr. Wells’in eski ortaklarından William Morton, ıslah edilmiş sülfürik eter kullanarak, 1846 yılının Eylül ayında, ağrısız diş çekimini başardı. Bu tarih, ağrı kesicilerle ilgili gelişimin başlangıç noktası olarak kabul edilir.
İlk Westernler
     Western türü filmlerin çekim hakları 21 Eylül 1903 günü, Mutoscope and Biograph adlı Amerikan şirketi tarafından tescil edildi. Bu türün ilk örneklerinden olan “Kit Carson” adlı filmde, filmin kahramanı, Kızılderililerin eline tutsak düştükten sonra, genç ve güzel bir Kızılderili kızın kendisine âşık olması sonucu hayatını kurtarıyordu, 11 bölümlük bu film, 21 dakika sürüyordu. “The Pioneers” adlı bir başka filmde de, Kızılderililer, bir çiftliği yakarak, çiftlik sahibi ile karısını öldürüyorlar, kızını da kaçırıyorlardı. Film, çiftlikteki cesetleri gören bir grup beyazın, zavallı kızı kurtarması ile sona eriyordu. Her iki film de 1904 yılı Ağustos ayında gösterime girdi.
Anestezi İle İlk Doğum
     Anestezi yöntemiyle yapılan bir doğumla sağ olarak dünyaya gelen ilk çocuk, Indian Medical Service doktorlarından William Carstairs’in kızı Wilhelmina Carstairs’tir. Dr. Carstairs, eşinin ağrısız bir biçimde doğum yapmasını öneren meslektaşı Dr. James Young Simpson’un isteğini kabul etti. Doğum doktoru James Young Simpson, meslektaşının eşini doğum sırasında “kloroform” ile uyuttu. Anne, uyandığında kolları arasında kızını görünce, doğum yaptığına güçlükle inandırıldı. Aradan 17 yıl geçtikten sonra Wilheîmina’nın bir fotoğrafını gören doğum doktoru Simpson, yaşanan mucizenin etkisiyle, “Ah, hazreti anestezi” diye bağırdı.
İlk Lokal Anestezi
     Kokainin ağrı kesici etkisi, ilk kez Viyana’daki Alman Hastanesi doktorlarından Karl Koller tarafından bulundu. Koller, Sigmund Freud ile birlikte, kokainin morfin bağımlılığına karşı tedavi edici etkilerini araştırıyordu.
     Kokain, anestetik olarak ilk kez, Josef Brettauer tarafından Heidelberg Kliniği’nde bir göz hastasının ameliyatı sırasında kullanıldı. Dr. Brettauer, kokainin bu konudaki yararlarını, 15 Eylül 1884’te Heidelberg’de yapılan Oftalmoloji Kongresi sırasında Dr. Koller’den öğrenmişti. Enjeksiyon yoluyla lokal anestezi ya da sinirsel bölge anestezisi, 1885 yılında Baltimore’daki John Hopkins Üniversitesi doktorlarından William Halstead tarafından takdim edildi.
İlk Sanat Sergisi
     Bildiğimiz anlamda ilk sanat sergisi, 9-23 Nisan 1667 tarihleri arasında, Paris Resim ve Heykel Akademisi tarafından, Paris’te Palais-Royale’de açıldı. Sonraları, iki yılda bir yinelenen bu sergi, 1671 yılında Louvre Müzesi’ndeki “Grand Galerie”de süreklilik kazandı.
İlk Yapay Döllenme
     Başarıyla sonuçlanan ilk yapay döllenme deneyi, 1779 yılında, İtalyan Abbe Lazare Spallanzani tarafından yapıldı. Spallanzani, İspanyol türü bir erkek köpekten aldığı dölü, dişi bir av köpeğinin üreme organına yerleştirdi. 62 gün sonra üç yavru dünyaya geldi. Bunlar, İspanyol av köpeği türünün melezleriydi.
İnsanda İlk Yapay Döllenme
     İnsan üzerinde ilk yapay döllenmeyi, 1785 yılında Paris Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekanı Thouret gerçekleştirdi. Bay Thouret, kendisinden elde ettiği dölleri, ince bir şırınga aracılığıyla, karısının rahmine yerleştirdi. Bu deneme, sağlıklı bir bebeğin dünyaya gelmesiyle sonuçlandı.
     Daha sonra, 1799 yılında İngiltere’de Dr. John Hunter, hipostastan rahatsız olan bir aristokrat aile reisinden aldığı dölleri, aynı ailenin genç annesine yerleştirdi ve başarılı sonuç aldı.
     Kocanın dışında, bir başka erkekten alınan dölle yapılan ilk yapay döllenme ise, Philadelphia’da Prof. Pancoast tarafından 1884 yılında kloroformla bayıltılmış bir kadın üzerinde, kadının bilgisi dışında denendi. Bu deneme, kadının kısır olan kocasının isteği üzerine yapıldı.
İlk Apandis (Körbağırsak) Ameliyatı
     Tıp tarihine geçen ilk apandis ameliyatı, 4 Ocak 1885’te, ABD’nin Iowa eyaleti Davenport kentinde, Dr. William West Grant tarafından yapıldı. Bir çiftçinin kızı olan 22 yaşındaki Mary Gartside, Dr. Grant’a getirildiğinde, akut apandisitin ilerlemiş aşamasındaydı ve ameliyat edilmediği takdirde ölecekti. Ameliyat, tam bir başarıyla sonuçlandı, Bayan Gartside, 1919 yılına kadar yaşadı.
     İlk yapılan apandisit ameliyatlarının hemen tümünde, tamamen arızalanmış, yani hastalığın ileri aşamalarına gelinmişti. Apandisitin ilk dönemlerinde ameliyat fikri, İrlanda asıllı bir Amerikalı cerrah olan John Benjamin Murphy tarafından gerçekleştirildi ve bu türde ilk ameliyat, 2 Mart 1889 günü Cook Country Hastanesi’nde yapıldı. Monhan adlı genç işçi, sekiz saat süren ameliyattan önce, Dr. Murphy’ye geldiğinde, yalnızca karın ağrılarından şikâyet ediyordu.

Yazar hakkında

Yorum Ekle