Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (14)
Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (14)

Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (14)

004. Things Fall Apart/Ruhum Yeniden Doğacak
        Chinua Achebe (Nijerya, 1958)

       Chinua Achebe’nin romanı, Avrupalı sömürgecilerin, bağımsızlık için direnen Afrika’daki gergin mücadele yıllarında ortaya çıktı. Kitap, on dokuzuncu yüzyılın son yıllarında, sömürgeciliğin yükselişe geçtiği dönemde yer almasına rağmen, 1950’li yıllardan söz eder. Afrika’ya ilk saldırılar, Sanayi Devrimi’nin yarattığı daha fazla iş gücü ihtiyacını karşılamak için Avrupa ve Amerika’ya köle ihraç eden Portekizli tüccarlar ve gemiciler tarafından yapıldı ve sadece 1830 yılında, 135 bin Nijeryalı gönderildi. 1880 ve 1887 yılları arasında İngiltere, Nijerya’da edinilen ekonomik çıkarlarını korumak için ülkedeki askeri varlığını artırma yoluna gitti. Avrupalı misyonerler, on sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıllarda kendi dinlerine katılmalarını sağlamak için yerlilerle temasa geçmekte gecikmediler. Achebe’nin işaret ettiği gibi, bazı zorunlu konularda ve aşiret uygulamalarında arzu edilen değişikliklere gidildi. Ancak bu, yerli kültürünün yok pahasına tamamen ortadan kalmasına neden oldu; bundan devlet kurumları, yaygın bürokrasi, hapishaneler, mahkemeler, polis ve askerî birlikler de zarar gördü. Romanda da anlatıldığı gibi, Nijerya bağımsızlık mücadelesini başlattı, ama bu hedefine iki yıl sonra, 1960 yılında ulaşabildi.
       Romanın kahramanı Okonkwo, alçakgönüllü bir insan olarak doğar ve Umofia kabilesinin başkanlığına kadar yükselir. Sonra, eşine saldırıp şiddet uygulayan iki kişiyi öldürür; görevinden alınarak Mbanta’ya sürgün edilir. Okonkwo, bu yeni yaşam alanında Avrupa varlığının etkilerini öğrenir. O sürgünde iken, İngiliz kuvvetleri Abame kabilesinden çok sayıda insanı öldürürler; misyonerler de kendi Umofia kabilesinden ana dinini terk etmek istemeyen birçok insanı ikna etmeyi başarırlar. Misyonerler daha sonra Mbanta’ya gelirler ve Okonkwo’nun oğlunun da dinini değiştirmesini sağlarlar. Okonkwo, sürgün döneminin ardından hizmet etmek amacıyla köyüne döner, ancak Avrupalılar kendi topraklarına tamamen yerleşmiştir. Her ne kadar Hristiyanlığı kabul etmiş bazı yerli dönüşümcüler var olsa da, Avrupalılarla yerliler arasında çatışmalar yaşanır. Okonkwo ile İngilizler arasındaki sürtüşmeler devam ederken, o bir elçiyi öldürür ve ardından kendisini asar. Bu olayın hemen sonrasında, İlçe Komiseri, Iblo insanlarının çarpıtılmış tarihini yazmak için plan yapar.
       Achebe’nin romanı bugüne kadar 8 milyondan fazla baskı yapmış ve 50 dile çevrilmiştir. Kitabın etkisi hem ani hem de büyük olmuştur; özellikle Afrika’daki liselerde fazla miktarda okunması, yaptığı etkinin daha da büyümesine ve süreğen olmasına yardım etmiştir. Birçok Afrikalı aydının belirttiği gibi, Achebe’nin romanı, kendi geçmişinin genç Afrikalıları daha doğru şekillendirmesinde önemli bir faktör haline gelmiştir. Halen birçok Afrika okulunda ve vaız kürsülerinde yaygın şekilde dile getirilen çarpık anlatımların orjinali ile belirgin bir tezat oluşturduğu açıkça görülmektedir.
       Achebe’nin romanının, on dokuzuncu yüzyıl Afrikalı önderler ve karakterleri üzerinde kalıcı etkisi olmuştur. Eleştirel anlamdaki diğer önemli bir çalışma, Joseph Conrad’ın Heart of Darkness/Karanlığın Yüreği adlı kitabıdır. Kitapta yer alan, on dokuzuncu yüzyıl kabile ortamındaki Afrikalı kahramanlar ve karakterler, kullanıma daha yatkındır ve sergilediği Afrikalı anlayışı ile sömürgecilik tamamen birbirine terstir. Okuyucu ilk kez, Hristiyan misyonerlerinde olduğu gibi, sadece onlar için kutsal olan istihbarat, duygusal boyutlardaki aile bağları, insanların kendi din ve kültürlerine olan sadakati ve benzeri konuları, İngilizlerin sömürgeleşme döneminde yaşam savaşı veren Afrikalı kabilelerde görmüştür. Birçok okuyucu için kitap farklı bir armağandır.
       Kitabın, Afrikalı ve Avrupalı okuyucular üzerindeki en önemli etkisi, Avrupalıların sömürgeleşme yolundaki haklı gerekçelerini ortadan kaldırmak olmuştur. Kitap, Avrupalıların gelişlerinden önce Afrika’da vahşi bir boşluk olmadığını göstermektedir. Onların da kendi yaşanmış tarihleri, kendi sanat ve kendi dinleri vardır. Achebe ise bu görünümü daha dengeli bir şekilde açıklamıştır. O, sömürgeleşme için geçerli olan Avrupa argümanlarındaki mantık hatalarını tespit etmekle kalmamış, ama aynı zamanda, Afrikalıların kendine özel gelenek ve sömürgeciliğe karşı verdikleri tepkilerin de, 1950’li yıllarda içinde bulunulan koşullara katkıda bulunduğunu ortaya koymuştur.
       Ek Kaynaklar:
       – David Carroll, Chinua Achebe
         (New York, Twayne, 1970)
       – Kalu Ogbaa, Gods, Oracles and Divination
         (Trenton, NJ: Africa-World, 1992)
       – Kalu Ogbaa, Understanding Things Fall Apart
         (Westport, CT: Greenwood, 1999)
       – Dike K. Onwuka, 100 Years of British Rule in Nigeria 1851-1951
         (Lago: Federal Information Service, 1958)

(Yazanlar: Claudia Durst Johnson & Vernon Johnson-Çeviren: D.Yılmaz Tekin)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir