Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (15)
Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (15)

Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (15)

005. The interpreters/Yorumcular
        Wole Soyinka (Nijerya, 1965) 

       Wole Soyinka, 1986 yılının başında, Nobel Edebiyat Ödülü’nü kazanan ilk Afrikalı ve ilk siyahi yazar oldu. Bu onun ilk romanıydı. Yorumcular’ı yazdığında zaten tanınmış bir yazar olmuştu. Romanın ele aldığı tablo, sadece Nijeryalıların bağımsızlığını kazanması değildi; İngiliz yönetiminden başlayıp 1 Ekim 1960 tarihindeki bağımsızlık gününe kadar, birbirini takip eden kanlı iktidar mücadelelerinin de gözler önüne serilmesiydi. Önce kabile gerginlikleri ve bölgesel çatışmalar patlak verdi. Ülkenin ilk başbakanı, siyasi rakipleri üzerinde dikkate alınması gereken şiddetli bir tutuklama politikasını başlattı. Çoğu seçimlerde sahtekârlık yapıldığı görüldü. Çeşitli askeri darbeler, katliamlar ve suikastlar, 1960’lı yıllar boyunca devam etti.
       Soyinka’nın romanı, Nijerya’daki gibi çalkantılı bir toplumu, ülkenin liderlerini, asker, basın ve ülke aydınlarını akademik bir perspektiften hicveder. Hikâye, birbirinden farklı üniversite mezunu beş karakterin, mezun oldukları okullarına geri dönüşleriyle başlar; ancak geçmişteki yaşantılarının külleri arasında tam bir hayal kırıklığı vardır. Nijerya’nın bağımsızlık mücadelesini ve sonuçlarını içlerinde duyumsarlar. Erkeklerin her biri, eleştirel bir mesleği temsil eder. Sagoe bir gazeteci; Sekoni bir mühendis; Ebgo yabancı bir ofis çalışanı ve varisi; Kola bir sanatçı ve Bandele bir üniversite hocasıdır. Bu nedenle her biri farklı başlıklar altında yorum yapar. Her birinin, yolsuzluk ve işbirlikçilere karşı, ulusal işlerini şekillendirecek potansiyele ve iddialı bir mesleğe sahip olmalarına rağmen, onların iktidar konumları ile politik durumları hakkında verdikleri yanıtlar birbirinden farklıdır.
     Soyinka’nın romanında; ahlak kurallarına uymayan bireyler de hicvedilir ki, bunlardan biri, bütün işi seksüel tercih ve sempati duydukları erkeklerden doğabilecek gayrimeşru çocukları için kürtaj talep eden kadınların isteklerini yerine getiren bir doktor, bir diğeri ise, ahlaksız kızların evlilik dışı çocuklarına babalık yapan bir profesördür.
       Çevrelerindeki yolsuzluk ve hayal kırıklığına profesyonellerin verdikleri yanıtlar, sadece içinde yaşadıkları topluma karşı duymaları gereken sorumluluğun gözardı edilmesi, kendi saplantılarının ön plana çıkarılması ve içine çekilmekte oldukları sanat ve dinin gittikçe artan ağırlığı olur. Bunlardan sadece mühendis Sekoni siyasi konulara ilgili kalır. Çok geçmeden hükümet tarafından sürgüne gönderilirse de, ailesi ve arkadaşları tarafından sahiplenilir. Onun samimi çabaları, bertaraf edilen insanlara yardımcı olabilmektir. Ama kader, arkadaşlarıyla arasındaki çizginin daha da açılmasına neden olacaktır.
       Romanın bir diğer kahramanı Noah, Nijerya’daki büyük kitleleri temsil eden fakir bir çocuktur ve kendilerine yararlı olacağı düşüncesiyle beş profesyonel tarafından farklı nedenlerle takip edilir. Sanatçı onu bir model olarak, gazeteci ise özellikle bir makalenin konusu olarak arar. Hiç kimse aslında ona yardımcı olmayı düşünmez. Sonunda öldürüldüğünde, “Yorumcular” içinden sadece Bandele, onun kaderine etki eden suçluluk duygusunu kabul eder.
       Yorumcular, kısa sürede Afrika’da klasik olarak kabul edildi ve manşetlerden inmedi. 1986’daki Nobel Edebiyat Ödülü için Soyinka’nın seçilmesi bunun bir sonucuydu. Ancak romanın yasaklanmasından iki yıl sonra, 1967 yılında Soyinka’nın tutuklanmasındaki payı büyüktü. Soyinka, tek başına bir hücreye hapsedildi. Roman daha çok, radikal Batı ile uzlaşmacı bir tutumu savunduğu için Afrikalı milliyetçiler tarafından eleştirildi.
       Yine de roman, Afrika’nın doğal kabile yaşantısına ve bu doğal yaşama düşman kuruluşların yaptıkları yolsuzluklara karşı tüm dünya okurlarının gözlerini açmasını sağlaması bakımından önem taşır. Afrikalılar için ise, kendilerinin Batı müdahalesine karşı tamamen konsantre olmak yerine iç yolsuzluklara yönelmelerini ve konuların aydınlatılmasında daha aktif rol almalarını sağlaması açısından yol gösterici oldu.
       Soyinka’nın romanı, içinde bulundukları refah ortamının yanı sıra, potansiyel acılara neden olan Nijerya iç savaşından sonra, çeşitli rejimler için bir tehdit unsuru olarak görülebilir. Soyinka, 1994 yılından itibaren sürgünde yaşamak zorunda kalmıştı. 1997 yılında siyasi lider Abacha tarafından ihanetle suçlandı, ancak 1998 yılında Abacha’nın ölmesiyle üzerindeki suçlama da düşmüş oldu.
       Ek Kaynaklar:
       – David William Cohen, The Combing of History
         (Chicago: University of Chicago Press, 1994)
       – Gerald Moore, Wole Soyinka
         (London: Evans Brothers, 1978)
       – Derek Wright, Wole Solinka Revisited
         (New York: Twayne, 1993)

(Yazanlar: Claudia Durst Johnson & Vernon Johnson-Çeviren: D.Yılmaz Tekin)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir