Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (16)
Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (16)

Romanın Toplumsal Etkisi – Kaynak Kitap (16)

006. So Long a Letter/Çok Uzun Bir Mektup (Une si longue lettre):
        Mariama Ba (Senegal, 1980)

       Mariama Ba, sadece iki roman yazmasına rağmen Çok Uzun Bir Mektup, o zamana kadar ancak fısıltıyla konuşulan ve karmaşıklık arz eden sorunlara, spesifik olarak da,  Kuzey Afrika’daki kadınlar açısından önemli olan çok eşlilik ve kadın sünneti gibi yaygın uygulamalara ve davranışlara dikkat çekmesi, modern Afrika’daki diğer siyasi problemlere değinmesi açısından da önem taşır.
       Mariama Ba bu romanı ile, kendi deneyimlerinden yola çıkarak Müslüman evlilikleri konusunda yaptığı çalışmaları, arkadaşı Aissatou için yeni dul Ramatoulaye tarafından yazılmış “çok uzun bir mektup” tarzında okurlarına aktarmak istemiştir. Üçüncü kadın ise Jacqueline olup, aynı zamanda romanın önemli bir karakteridir. Bu kadınlar, diğer birçok Müslüman kadınlardan farklıdır; çünkü eşleri, eski nesil geleneklerine bağlı kalmayacak şekilde eğitim almış kişilerdir. Onların evlilikleri, olağan Müslüman gelenekleri dışında başlamış, ailelerinin tercihleri yerine, kendi kocalarını yine kendileri seçmişlerdir. Ancak onlar, tüm modern dünyada onur kırıcı ve yaşam sınırlamalarıyla dolu bir ortamla karşılaşınca çok şaşırdılar ve Müslüman erkeğe tanınan yetkilerin hiç de geçersiz olmadığını fark ettiler. Kadınların her seferinde “hor görülmek, aşağılanmak ya da değiştirilmek” gibi muamelelere tabi tutulması, yerlerini genç eşlerin alması, kocaların cinsel çeşitlilik taleplerine boyun eğmeleri kaçınılmaz durumlardı. Her üç kadının, yüksek eğitimli ilk eşlerinin davranışlarındaki değişiklik, yasaların erkeklere belirgin destekleri, onları daha da kötü yapıyor, bu da karşılıklı kırgınlığa yol açıyordu. Aissatou’nun kocası Mawdo, yüksek eğitimli olsa bile, daha düşük kastan oluşu ilk baştan evliliklerini zora sokmuştu. Herkes şiddetle buna karşı çıkmıştı. Annesi, onu evlendirmek için hemen yüksek kasttan gelen daha uygun bir eş aramaya başlamıştı. Ramatoulaye, kocasının ölümünden sonra, onun küçük kardeşi ile evlenmeye zorlanmıştı. Bu uygulamalar, Müslüman evliliklerini zorlaştıran çarpık gerçeklerdi.
       Her üç kadının gösterdiği reaksiyon ise kocalarını farklı şekilde etkiler: Ramatoulaye, evini terk etmesi için kocasını zorlar, ancak evlilik sona erdirilmediği için buna izin verilmez. Aissatou, evliliğini bitirir ama dört erkek çocuk ona bırakılır. Jacqueline ise peşpeşe kriz geçirir ve sinir sistemi çöker.
       Mariama Ba’nın okuyucuları, modern evliliklerde oluşturulan psikolojik gerilimlerin farkına vardıkça, aynı anda kendilerini, taban tabana zıt iki kültürün, Batı toplumu ile Ortadoğu toplumu arasındaki çatışma ortamının içinde bulurlar. Batı kültürü ile yetişmiş eğitimli bir kadın, kendisiyle eşit ayarda bir ortak, bir tek eş ve arkadaş olarak kabul edebileceği bir erkeği beklemektedir. Oysa Müslüman geleneği onu, kocasına her açıdan güvenmesi gereken bir nesneden fazla bir şey olmadığında ısrar etmektedir. Ona tamamen boyun eğecektir. Eski Müslüman ailelerde, aşk evliliği yapmak diye bir şey yoktur ya da yapanların sayısı çok azdır. Genç yaşlarda yapılan evlenmelerde; kadının konumu, para, istikrar ve çocukların korunması, aileler tarafından üzerinde durulan hususlardır.
       Mariama Ba, Ortadoğu’daki okurları için Müslüman din adamlarına, aileleri içinde özgürlükten yoksun ve tutsak olarak yaşayan kadınlara boyun eğdirme sorununu dile getirmiştir. Bu anlamda “mektup”, sadece bir simgedir ama aynı duyguları yaşatması bakımından önemlidir. Müslüman yasalarıyla sessizliğe gömülen, kaderleri hakkında konuşacak kimseleri bulunmayan Müslüman kadınların mektubudur; elbette ki tüm Müslüman kadınlar için değildir. Uluslararası toplum için kitap, uzun süreli kutsal emirlerin dikte ettirildiği bir kültü düzeltmek için yayınlanan bir vahiy niteliğindedir. Yine de, daha insalcıl reformlarla ilgilenen Arap kadınları için uluslararası destek kazanmada önemli girişimlerden biri olmuştur.
       Ek Kaynaklar:
       – Judith Njage, Notes on Mariama Ba’s “So Long a Letter”
         (Nairobi: Heinemann Educational Books, 1984)
       – Melanie Stephens, Gender and Solidarity: A Village in Rural Senegal
         (Cambridge: Harvard University Archives, 1987)
       – Florence Stratton, Contemporary African Literature and the Politics of Gender
         (London: Routledge, 1994)

(Yazanlar: Claudia Durst Johnson & Vernon Johnson-Çeviren: D.Yılmaz Tekin)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir