Irazca’nın Dirliği

I

                                                                    Fakir Baykurt
                       15 Haziran 1929, Yeşilova-Burdur – 11 Ekim 1999, Essen-Almanya

Romanın Özeti:
    Yazarın bundan önceki Yılanların Öcü (1959) romanında olduğu gibi, olaylar Burdur’un Erle çukuru bölgesindeki Karataş köyünde geçer. Kişiler kadrosu, o romandakilere yenilerinin katılmasıyla oluşur. Yapıtın belkemiği Irazca Ana, oğlu Kara Bayram, gelini Haççe ve torunlarının yaşantılarıdır.
    Çevrenin güneşle kavrulduğu bir ikindi üstü, Kara Bayram’ın, dokuzuna yeni basmış oğlu Ahmet, öküzle ineği otlatmaya götürmüştür. Irazca’larla arası açık Muhtar’ın oğlu Cemal ve köy kurulu üyelerinden Haceli’nin kardeşi Boz Ömer, dostluk göstererek çocuğu tenha bir yere çekerler, Cemal uzaklaşır bir ara; dere içinde Ahmet’le yalnız kalan Boz Ömer, çocuğu kavrar ve tecavüz etmek isterse de, kendisine vereceklerini vadettikleri bıçağı kapan küçük Ahmet, Boz Ömer’i boynundan yaralar ve kaçar. Bir süre gizlediği olayı, annesinin şüphelenmesi üzerine, ona açar; Haççe de kaynanasına anlatır. Irazca Ana, rezil olmaları korkusuyla şimdilik örtbas etmek isterler, fakat çocuğun durgunlaşması, yemeden içmeden kesilmesi üzerine, o da telâşa düşer.
    Beri yanda Boz Ömer’le Cemal, dedikodu yapmaktadırlar. Seçim öncesi olduğu için muhtar, kendi çıkarları peşindedir, habersizdir olup bitenden. Söylentilerin kulağına gelmesi üzerine Kara Bayram, anasının da öğütlemesiyle ilçeye gider, kaymakamdan yardım ister. Boz Ömer’le Cemal tutuklanır. Irazca Ana memnundur, şu var ki muhtar ve Haceli, rüşvet ve hile yoluyla çok geçmeden iki tutukluyu hapisten kurtarırlar. Kara Bayram, serbest kalan iki zorba tarafından fena halde dövülür. Burdur memleket hastanesine götürülür.
    Yüzüstü kalan ekinler, Irazca’nın kardeşi Sultanca Kadın’la oğlu Şükrü ve ailenin diğer bireyleri tarafından biçilir, harmanlanır. Başına dert açtığı, işlerini bozduğu için muhtarın düşman olduğu kaymakam, başka yere atanır. Yeni görevine gitmeden de köye gelerek, sevdiği saydığı Irazca Ana’ya veda eder. Hastanede arkadaş olduğu odacı Ali, Kara Bayram’a en doğru davranışın şehre göç etmek olduğunu, bu rezillerle uğraşılamayacağını söylemiştir. Bayram’ın aklı yatar buna. Hastaneye yeni bir odacı alınacağını öğrenince de bu işe talip olur. Taburcu edilip de niyetini gerçekleştirmeye köye döndüğünde, anasının itirazıyla karşılaşır. Fakat karar vermiştir Kara Bayram: Anasını feda ederek çocuklarını toplayıp Burdur’a taşınır; Ahmet’i ve onun küçüğü Şerfe Kız’ı okula yazdırır; kendi de karısı Haççe ile birlikte hastanede çalışmaya başlar. Ahmet kendine gelmiş, aile kurtulmuş, fakat köyde düşmanlarıyla tek başına kalan yaşlı Irazca Ana’nın dirliği düzeni tamamen bozulmuştur artık

Yazar hakkında

Yorum Ekle